Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2023-12-17T19:46:10Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Teoria wyboru publicznego''' - bada przede wszystkim [[proces]] kształtowania instytucji w sferze polityki. "Teoria używania do analizy wydarzeń politycznych w kontekście wyboru partykularnych interesów jednostek w stosunku do dobra wspólnego"<ref>M. Ćwiklicki, M. Jabłoński, S. Mazur (red.) (2016) s. 213</ref> Podstawą teorii jest maksymalizacja, racjonalność oraz [[kierowanie]] się własnym interesem<ref>J. Wilkin (red.)(2005) s. 10</ref>

==TL;DR==
Teoria wyboru publicznego bada proces kształtowania instytucji w polityce. Dzieli się na trzy odłamy: szkołę Virginii, szkołę Chicago i szkołę Rochester. Teoria ma za zadanie znaleźć optymalne reguły w podejmowaniu decyzji publicznych. Podstawą tej teorii są indywidualizm metodologiczny, zasada maksymalizacji, koncepcja optimum społecznego, koncepcja równowagi systemu, możliwość poprawy użyteczności przez zrzeczenie się kontroli, koncepcja kapitału społecznego, założenie o społecznych źródłach uprawnień i koncepcja instytucji. Teoria wyodrębnia różne nurty, takie jak ekonomiczna teoria demokracji, teoria władzy państwowej i teoria grup interesu. W teorii wyboru publicznego istotny jest również rachunek kosztów, który uwzględnia koszty zewnętrzne i koszty podejmowanych decyzji.

==Historia teorii wyboru publicznego==
Historia teorii wyboru publicznego sięga lat 40. i 50. XX wieku. Za twórcę uznaje się Jamesa M. Buchanana i należny do nurtu nowej ekonomii instytucjonalnej. Teoria dzieli się na trzy odłamy:
* szkoła Virginii,
* szkoła Chicago,
* szkoła Rochester<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 56</ref>

'''Szkoła Virginii''' - twórcy: James M. Buchanana, Gordon Tullock, ośrodek: The Center for Study of Public Choice w Georgie Mason Univeristy. W książce pod redakcją Marcina Smaga, Tadeusza Włudyka możemy przeczytać, że szkoła ta "bada procesy tworzenia grup interesu oraz [[efektywność]] władzy i systemu prawnego<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 56</ref> U podstaw jej poglądów leży przekonanie, że wyborcy i osoby przez nich wybrane "maksymalizują indywidualną [[użyteczność]] i dążą do redystrybucji dochodów".<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 56</ref> Za jej najważniejszy dorobek uznaje się ''teorię kontraktu konstytucyjnego'', która zakłada istnienie dwóch rodzajów decyzji politycznych:
# ''bieżące'' - podejmowane większością głosów i destabilizujące sytuacje sytuację gospodarczą, ponieważ nastawione są na "najszybszą maksymalizacje indywidualnych użyteczności",<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 57</ref>
# ''z zakresu tzw. polityki konstytucyjnej'' - zakreśla granice dla decyzji bieżących. W przypadku tych decyzji potrzebny jest konsensus<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 57</ref>
Szczególne zainteresowanie wykazują w temacie zjawiska niesprawności rządu a także zawodności rynku<ref>J. Wilkin (red.) (2005) s. 18</ref>

'''Szkoła Chicago''' - przedstawiciele: Georgie J. Stigler (laureat Nagrody Nobla, dziedzina - [[ekonomia]]), [[Gary Becker]], Sam Peltzman, Richard A. Posner oraz William M. Landes. Szkoła Chicago inaczej nazywana jest szkołą analizy prawa. Przedstawiciele tej szkoły uznają, że decyzje polityczne i ekonomiczne są podejmowane na tej samej zasadzie. [[Decydent]] jest pozbawiony ideologii. "Uczestnicy rynku są odbiorcami cen, a [[równowaga]] ustala się natychmiast i jest trwała" <ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 57</ref> Te założenia sprawiają, że można przeprowadzić ekonomiczną analizę regulacji gospodarki oraz efektywności instytucji prawnych<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 57</ref> Wg szkoły Chicago "głosujący są dobrze poinformowani, biurokraci są skutecznie kontrolowani przez organy ustawodawcze, a [[system]] prawny oparty na prawie zwyczajowym jest efektywny".<ref>J. Wilkin (red.) (2005) s. 19</ref>

'''Szkoła Rochester''' - przedstawiciele to William H. Riker, Peter C. Ordeshook. W tej szkole teoria wyboru publicznego jest wzbogacona konfliktami i sposobami ich rozwiązania<ref>M. Smaga, T. Włudyka (red.) (2012) s. 57</ref> Przedstawiciele szkoły Rochester interesują się również problematyką głosowania, manipulacją programami wyborczymi, strategią partii, handlem głosami oraz efektywnością władzy ustawodawczej i biurokracji. Koncentrują się oni głównie na badaniach funkcjonowania sfery politycznej w Stanach Zjednoczonych<ref>J. Wilkin (red.) (2005) s. 19</ref>

<google>n</google>

==Istota teorii wyboru publicznego==
Teoria ma za [[zadanie]] odnalezienie optymalnych reguł w sytuacji podejmowania wyboru publicznego. Wg Buchanana i Tullock'a podjęta [[decyzja]] będzie sprawiedliwa i racjonalna w momencie, gdy podjęta została przez racjonalne jednostki. Obaj twórcy sądzą, że przed podjęciem decyzji należy przyjąć jakąś regułę podejmowania wyboru. Jednakże ta reguła jest sama w sobie ograniczeniem dla przyszłych wyborów. Szkoła wyboru publicznego pragnie zerwać z założeniami standardowej ekonomii, które mówią, że niemożliwym jest iż podmiot może sam wybrać swoje ograniczenia<ref>P. Przybysz (2009) s. 108, 109</ref>

==Podstawy teorii wyboru publicznego==
Wg J. S. Colemana fundamentem teorii są następujące elementy:
* "[[indywidualizm]] metodologiczny,
* [[zasada]] maksymalizacji lub optymalizacji,
* koncepcja optimum społecznego,
* koncepcja równowagi systemu,
* możliwość poprawy użyteczności przez zrzeczenie się kontroli,
* koncepcja kapitału społecznego,
* [[założenie]] o społecznych źródłach uprawnień,
* koncepcja instytucji".<ref>J. Wilkin (red.) (2005) s. 11,12</ref>

==Nurty w teorii wyboru publicznego==
W dorobku torii wyodrębnia się następujące nurty:
* "Ekonomiczna teoria demokracji,
* Teoria władzy ustawodawczej, wykonawczej i biurokracji państwowej,
* Teoria kontraktu konstytucyjnego,
* Teoria grup interesu i koalicji dystrybucji,
* Teoria pogoni za rentą".<ref>J. Wilkin (red.) (2005) s. 20-25</ref>

==Rachunek kosztów w teorii wyboru publicznego==
Wg Buchanana i Tullock'a każda jednostka przed podjęciem decyzji kalkuluje [[koszty]] związane z jej wyborem. Wyróżnia się następujące koszty:
* zewnętrzne - koszty na które jednostka podejmująca decyzje nie ma wpływu, ponieważ spowodowane są one działaniami innych ludzi,
* podejmowanych decyzji - jednostka spodziewa się je ponieść w wyniku dochodzenia do porozumienia z innymi.

Koszty te zależą od liczebności grupy, w której jednostka się znajduje. Jeżeli liczba jednostek tej grupy wzrośnie, to koszty zewnętrzne zmaleją, gdyż powinna wystąpić mniejsza ilości działań niekontrolowanych, które zagrażają jednostce wchodzącej w skład grupy. W momencie zawarcia jednomyślnego porozumienia między wszystkimi jednostkami spodziewane koszty zewnętrzne równe będą zeru. Jako powód takiego postępowania Buchanan i Tullock przyjmują fakt, że jednostka, która bierze [[udział]] w procesie podejmowania decyzji nie zgodzi się na niekorzystne dla niej postanowienia. Jednakże należy zauważyć, że im więcej jednostek w danej grupie, tym trudniej osiągnąć dogodne porozumienie, co skutkuje zwiększeniem kosztów, a każda racjonalna jednostka będzie dążyć do ich minimalizacji<ref>P. Przybysz (2009) s. 110, 111</ref>

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Szkoła neoklasyczna]]}} — {{i5link|a=[[Ludwig von Mises]]}} — {{i5link|a=[[Herbert Simon]]}} — {{i5link|a=[[Ekonomia instytucjonalna]]}} — {{i5link|a=[[Pluralizm]]}} — {{i5link|a=[[Etatyzm]]}} — {{i5link|a=[[Ekonomia pozytywna]]}} — {{i5link|a=[[Inżynieria społeczna]]}} — {{i5link|a=[[Leseferyzm]]}} }}

==Przypisy==
<references />

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Czyżewski A., Kułyk P. (2013), ''[https://sj.wne.sggw.pl/pdf/RNR_2013_n3_s7.pdf Kwestia rolna w teorii wyboru publicznego]'', Roczniki Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, nr 3
* Ćwiklicki M., Jabłoński M., Mazur S. (red.), ''Współczesne koncepcje zarządzania publicznego. Wyzwania modernizacyjne sektora publicznego''
* Nagaj R. (2012), ''[http://www.wneiz.pl/nauka_wneiz/sip/sip27-2012/SiP-27-149.pdf Przesłanki regulacji rynków w świetle teorii wyboru publicznego]'', Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, nr 27
* Przybysz P. (2009), ''Modele teoretyczne we współczesnej filozofii politycznej liberalizmu'', Wydawnictwo Naukowe WNS UAM
* Smaga M., Włudyga T. (2012), ''Instytucje gospodarki rynkowej'', Wolters Kluwer, Warszawa
* Wilkin J. (red.) (2005), ''Teoria wyboru publicznego'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa
* Woźnicki J. (2012), ''[https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.pan-n-yid-2012-iid-1-art-000000000009/c/09_Nowa_Dyscyplina__Nauki_W_Polityce_Publicznej_Us.pdf Nowa dyscyplina - nauki o polityce publicznej usytuowana w dziedzinie nauk społecznych]'', Nauka, nr 1
</noautolinks>

{{a|Klaudia Niziołek}}
[[Kategoria:Mikroekonomia]]

{{#metamaster:description|Teoria wyboru publicznego - analiza procesu kształtowania instytucji politycznych, oparta na maksymalizacji i racjonalnym działaniu jednostek.}}

Teoria wyboru publicznego - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links