Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2024-01-05T00:07:28Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Pomnik przyrody''' to jedna z form ochrony przyrody w Polsce. Za pomnik przyrody mogą być uznane twory przyrody żywej jak i nieożywionej lub ich skupiska, które posiadają szczególne wartości kulturowe, naukowe, krajobrazowe czy historyczno-pamiątkowe. Odznaczają się także indywidualnymi cechami, które wyróżniają się na tle innych (J. Jendrośka i in. 2012, s. 118).

Pomnikami przyrody mogą być okazałych rozmiarów drzewa, krzewy (gatunki rodzime lub obce), wodospady, źródła, skały, jary, wywierzyska, jaskinie, a nawet głazy [[narzut]]owe (W. Radecki 2011, s. 186).

==Zarys historii==
Za twórcę pojęcia uważany jest niemiecki podróżnik, przyrodnik i geograf '''Aleksander von Humboldt (1769-1859)''', który słynął z wypraw naukowych m.in. do Ameryki Południowej, skąd przywoził różnorodne zbiory m.in. botaniczne. Początkowo określenie ''pomnik przyrody'' było zarezerwowane tylko dla drzew wiekowych i okazałych, jednak w późniejszych latach zaczęto odnosić pojęcie również do innych obiektów przyrody (K. Kasprzak 2011, s. 18).

Pojęcie rozszerzyli '''Hugo Conwentz (1855-1922)''' poprzez inwentaryzację okazałych głazów na Pomorzu Gdańskim, a także wykonanie spisu starych drzew na ziemiach polskich, natomiast '''Fritz Pfuhl (1853-1913)''' kontynuował dzieła oraz je uzupełniał (K. Kannenberg i in.2009, s. 9).

==Oznaczenia pomników przyrody==
Poprzez umieszczenie odpowiednich tablic:

'''Dla pomników przyrody będące pojedynczym tworem przyrody żywej lub nieożywionej:'''
* Tablica musi być wykonana ze specjalnych [[materiał]]ów,
* Na kształt prostokąta o konkretnych wymiarach,
* Tło musi być w kolorystyce zielonej,
* W górnej części tablicy umieszczony symetrycznie [[wizerunek]] orła w koronie, w kolorze białym,
* Pod spodem napis w dwóch rzędach "pomnik przyrody" również w kolorze białym, [[zapis]]any drukowanymi literami,
* Wszystkie elementy na tabliczce muszą mieć konkretne wymiary.
'''Dla pomników przyrody będące skupiskiem tworów przyrody żywej lub nieożywionej:'''
* Tablica musi być wykonana ze specjalnych materiałów,
* Na kształt prostokąta z odpowiednimi wymiarami,
* Tło tablicy musi być koloru czerwonego,
* W górnej części umiejscowiony wizerunek orła w koronie, w kolorze białym,
* Poniżej w jednym rzędzie napis koloru białego "pomnik przyrody", a w drugim [[informacja]] o nazwie własnej skupiska [[dane]]go tworu przyrody żywej lub nieożywionej, w kolorze białym, oba zapisane drukowanymi literami,
* Poszczególne elementy widniejące na tablicy muszą mieć określone wymiary (Dz.U. 2004 nr 268 poz. 2665, s. 18791).

<google>n</google>

==Kryteria uznania obiektu za pomnik przyrody==
'''Drzewa'''
* jeśli obwód pnia jest nie mniejszy niż minimalny obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm (dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew),
* wyróżnia się wśród innych drzew (tego samego rodzaju i gatunku) na skalę gminy, województwa lub kraju ze względu na wysokość, obwód pnia, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach.
'''Krzewy'''
* mogą być uznane za pomniki przyrody jeśli wyróżniają się wśród innych krzewów (tego samego rodzaju lub gatunku) w skali gminy, województwa lub kraju, ze względu na wysokość, szerokość, wiek, występowanie w skupiskach, pokrój lub inne cechy morfologiczne.
'''Twory przyrody nieożywionej'''
* '''źródła''' - sprawdza się intensywność i formę koncentracji wypływu wody, właściwości fizykochemiczne wód,
* '''wodospady''' - na podstawie wysokości,
* '''wywierzyska''' - intensywność i forma koncentracji wypływu wody, otoczenie charakterystycznymi utworami skalnymi powstałymi z wytrąceń się minerałów z wypływających wód lub zlokalizowane wśród innych form geomorfologicznych,
* '''skałki''' - bada się skład [[petro]]graficzny,
* '''jar''' - sprawdza się profil lub inne cechy geomorfologiczne,
* '''głazy narzutowe''' - rozmiar, skład petrograficzny lub inne cechy geologiczne,
* '''jaskinie'''-[[dług]]ość korytarzy, wielkość deniwelacji, czy występowanie innych form geomorfologicznych (Dz.U. 2017 poz. 2300 2017, s. 1).
Ustanowienie pomnika przyrody następuje w drodze uchwały rady gminy (Dz.U. 2004 Nr 92 poz. 880 2004, s. 60).

==Znaczenie pomników przyrody dla ochrony przyrody==
Pomniki przyrody pełnią niezwykle ważną rolę w ochronie przyrody w Polsce. Przede wszystkim, chronią one unikalne gatunki roślin i zwierząt, które mogą być zagrożone wyginięciem. Dzięki uznaniu tych obszarów za pomniki przyrody, zapewniamy im specjalną ochronę prawną, która pozwala na zachowanie ich populacji i ochronę ich siedlisk.

Pomniki przyrody są również istotne dla utrzymania równowagi [[ekosystem]]ów. Chroniąc konkretne obszary lub obiekty, zapobiegamy ich degradacji lub zniszczeniu. Dzięki temu, [[różnorodność]] biologiczna może być utrzymana, a ekosystemy mogą funkcjonować w sposób zdrowy i stabilny.

Dodatkowo, pomniki przyrody mają również znaczenie edukacyjne i naukowe. Stanowią one doskonałe miejsca do prowadzenia badań i obserwacji przyrodniczych. Dzięki nim, naukowcy i badacze mogą zgłębiać tajniki przyrody i prowadzić badania nad gatunkami oraz ekosystemami.

==Korzyści wynikające z istnienia pomników przyrody==
Istnienie pomników przyrody przynosi wiele korzyści zarówno dla społeczeństwa, jak i dla samej przyrody. Po pierwsze, pomniki przyrody stanowią ważne miejsca rekreacji i turystyki. Często są one odwiedzane przez turystów, którzy chcą podziwiać piękno przyrody i poznać jej unikalne [[walory]]. Dzięki temu, pomniki przyrody przyczyniają się do rozwoju lokalnego turystyki i gospodarki.

Pomniki przyrody mają również duże znaczenie dla krajobrazu. Ochrona unikalnych obiektów czy terenów wpływa na estetykę otoczenia, co ma znaczenie zarówno dla mieszkańców, jak i dla zachowania dziedzictwa kulturowego.

Wreszcie, pomniki przyrody mają również [[wartość]] symboliczną. Stanowią one wyraz troski o przyrodę i świadomość jej wartości. Przez [[posiadanie]] i dbanie o pomniki przyrody, społeczeństwo pokazuje, że przyroda ma dla nas ogromne znaczenie i jest nieodzownym elementem naszego dziedzictwa.

==Cele i funkcje pomników przyrody==
===Ochrona gatunków i siedlisk===
Pomniki przyrody odgrywają istotną rolę w ochronie unikalnych, rzadkich i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Są one specjalnie wyznaczone obszary, które zostały objęte ochroną prawną ze względu na swoją wyjątkową wartość przyrodniczą. Działania podejmowane w ramach ochrony pomników przyrody mają na celu zapewnienie przetrwania tych gatunków oraz zachowanie ich naturalnych siedlisk.

Wielu gatunków roślin i zwierząt jest zagrożonych wyginięciem ze względu na działalność człowieka, degradację środowiska naturalnego, zmiany [[klimat]]yczne i inne czynniki. Pomniki przyrody stanowią ostoję dla tych gatunków, gdzie mogą rozwijać się i rozmnażać w bezpiecznym środowisku. Ochrona pomników przyrody przyczynia się do zachowania różnorodności biologicznej oraz ochrony genetycznej tych narażonych na wyginięcie gatunków.

===Edukacja ekologiczna i badania naukowe===
Pomniki przyrody pełnią również istotną rolę jako miejsca dla badań naukowych i edukacji ekologicznej. Dzięki temu, że są one chronione i zachowane w swoim naturalnym stanie, stanowią doskonałe laboratoria dla naukowców, którzy mogą tu prowadzić badania nad różnorodnością biologiczną, ekosystemami i [[proces]]ami ekologicznymi. Poznanie i zrozumienie tych obszarów jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii ochrony przyrody.

Pomniki przyrody są także doskonałym miejscem dla prowadzenia działań edukacyjnych, zarówno dla dzieci, młodzieży, jak i dorosłych. Dzięki nim, [[odwiedzający]] mogą na własne oczy obserwować unikalną przyrodę i lepiej zrozumieć jej znaczenie dla naszego świata. Organizowane są tu różnego rodzaju [[warsztat]]y, prelekcje i wycieczki edukacyjne, które mają na celu zwiększenie świadomości ekologicznej oraz promowanie zrównoważonego podejścia do środowiska naturalnego.

===Atrakcje turystyczne i rekolekcje===
Pomniki przyrody są nie tylko miejscem ochrony przyrody, ale również atrakcjami turystycznymi i miejscami rekolekcyjnymi. Ich unikalna flora i fauna przyciąga turystów z całego świata, którzy chcą podziwiać piękno naturalnego środowiska. Odwiedzając pomniki przyrody, turyści mają okazję do bliskiego kontaktu z dziką przyrodą i doświadczenia jej piękna i harmonii.

Wiele pomników przyrody oferuje także różnego rodzaju [[atrakcje turystyczne]], takie jak ścieżki edukacyjne, wieże widokowe, trasy rowerowe czy miejsca do obserwacji ptaków. Dzięki temu, [[turystyka]] przyrodnicza przyczynia się do rozwoju lokalnych społeczności, generując [[dochody]] związane z turystyką i promując lokalne [[dziedzictwo kulturowe]].

Pomniki przyrody mogą również stanowić doskonałe miejsce dla rekolekcji i odosobnienia. Ich spokojna i nienaruszona przez człowieka atmosfera sprzyja kontemplacji, refleksji i odprężeniu. Dla wielu osób, odwiedzenie pomnika przyrody jest sposobem na ucieczkę od zgiełku codziennego życia i nawiązanie kontaktu z naturą.

===Zachowanie dziedzictwa kulturowego i historycznego===
Pomniki przyrody mają również istotne znaczenie w zachowaniu dziedzictwa kulturowego i historycznego. Wiele z nich jest związanych z miejscami o bogatej historii, które są ważne dla lokalnych społeczności. Dzięki ochronie tych obszarów, zachowuje się nie tylko przyrodę, ale także ważne dla naszej kultury i historii miejsca.

Pomniki przyrody często są miejscami, które są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To dowód na ich unikalne wartości przyrodnicze i kulturowe oraz na ich znaczenie dla całej ludzkości. Ochrona pomników przyrody przyczynia się do ochrony dziedzictwa kulturowego i historycznego, które jest nieodłączną częścią naszej tożsamości i przeszłości.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Populacja]]}} — {{i5link|a=[[Metody taksonomiczne]]}} — {{i5link|a=[[Zbiorowość statystyczna]]}} — {{i5link|a=[[Cechy populacji]]}} — {{i5link|a=[[Wzorzec]]}} — {{i5link|a=[[Społeczeństwo]]}} — {{i5link|a=[[Stratyfikacja]]}} — {{i5link|a=[[Artefakt]]}} — {{i5link|a=[[Homogenizacja kultury]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Jendrośka J. (red.) (2012), ''Leksykon prawa ochrony środowiska'', Wolters Kluwer, Warszawa
* Kannenberg K. (red.) (2009), ''Zarządzanie ochroną przyrody w lasach'', Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania Środowiskiem w Tucholi, Tuchola
* Kasprzak K. (2011), ''Drzewa-pomniki przyrody i pamiątki kultury'', Turystyka Kulturowa, nr 4
* Radecki W. (2011), ''Ochrona walorów turystycznych w prawie polskim'', Wolters Kluwer, Warszawa
* ''Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 grudnia 2004 r. w sprawie wzorów tablic'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20042682665 Dz.U. 2004 nr 268 poz. 2665]
* ''Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170002300 Dz.U. 2017 poz. 2300]
* ''Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880 Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880]
</noautolinks>

{{a|Monika Głowacz}}
[[Kategoria:Ochrona środowiska]]

{{law}}

{{#metamaster:description|Pomnik przyrody to forma ochrony przyrody w Polsce. Drzewa, krzewy, wodospady, skały, jaskinie i głazy narzutowe - wszystko to może być pomnikiem..}}

Pomnik przyrody - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links