Sw o 15:25, 3 lut 2026

2026-02-03T15:25:03Z

Nowa strona

'''Polska [[Nagroda]] Jakości''' (PNJ) - wyróżnienie przyznawane przedsiębiorstwom za wdrażanie filozofii [[TQM]], czyli Zarządzania przez [[Jakość]]. Nagroda została ustanowiona 7 marca 1995 r. przez Krajową Izbę Gospodarczą, Polskie Centrum Badań oraz Fundację Teraz Polska. Oparta jest na założeniach zarządzania przez jakość oraz modelu doskonałości EFQM.

Jednym z inicjatorów utworzenia nagrody był Profesor Edward Kindlarski. Do roku 2018 funkcję sekretarza konkursu pełnił Doktor Mirosław Recha. W latach 2018 – 2021 funkcję tę pełnił Doktor Witold Pokora. Na mocy porozumienia z 14 marca 2022 roku zawartego w Warszawie pomiędzy Krajową Izbą Gospodarczą a Fundacją Qualitas, Naczelną Organizacją Techniczną, Klubem Polskie Forum ISO 9000 wraz z Polskim Stowarzyszeniem Jakości Zarządzania POLISOLAB oraz Fundacją Rozwoju Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu (Krajową Organizacja Partnerska EFQM) za organizacje konkursu Polskiej Nagrody odpowiada Fundacja Qualitas - Europejskie Centrum Promocji Dobrych Praktyk Biznesowych.
Na mocy tego porozumienia Przewodniczącym Kapituły został dr hab. inż. Marek Roszak, Prof. PŚ, Przewodniczącym Komitetu technicznego został dr hab. Piotr Rogala, prof. UEW a Sekretarzem Nagrody został Marcin Kałużny, prezes zarządu Fundacji Qualitas. W roku 2022 zostały opracowane przez dr hab. inż. Marek Roszak, Prof. PŚ nowe zasady oceny w ramach PNJ, które oparte są na 7 kryteriach Modelu Doskonałości EFQM z roku 2019.

Założenia zarządzania przez jakość (TQM) zostały opracowane przez [[William Edwards Deming|W.E. Deminga]], [[Joseph Juran|J. Jurana]], [[Philip B. Crosby|P. Crosby'ego]] i innych zanim pojawiły się [[normy]] [[system]]ów zapewnienia jakości. Mimo tego w pierwszym wydaniu norm nie nawiązano do tych zasad. Dopiero w normie [[ISO]] 8402:1994 pojawiła się [[definicja]] mówiąca, iż [[zarządzanie]] przez jakość to ''sposób zarządzania organizacją skoncentrowany na jakości, oparty na udziale wszystkich członków organizacji i nakierowany na osiągnięcie długotrwałego sukcesu dzięki zadowoleniu klienta oraz korzyściom dla wszystkich członków organizacji i dla społeczeństwa'' (ISO 8402 1994, s. 5). Podczas tworzenia drugiej nowelizacji normy pojawiły się postulaty, aby rozwijać standardy ISO w kierunku TQM, czego efektem stała się druga nowelizacja norm serii 9000.
Wdrażanie zarządzania przez jakość nie zostało dotychczas opisane w formie zwartej metodologii. [[Proces]] implementacji opisywany jest raczej jako ciągłe dążenie do określonego ideału. Zasady opracowane przez twórców są [[zbyt]] ogólne, aby przełożyć je bezpośrednio na kroki wdrożeniowe. Wiele organizacji próbując stosować zasady TQM bazuje na modelach nagród takich jak: [[Nagroda im. Deminga|Nagroda im. W. Edwardsa Deminga]], [[Nagroda im. Malcolma Baldridge'a]], [[Europejska Nagroda Jakości]], Polska Nagroda Jakości.

Zestawy kryteriów pozwalają za pomocą pytań i przyznawanych punktów na określenie stopnia wdrożenia zasad TQM. Warto zauważyć, iż na poziomie ogólnym są one bardzo podobne (tab. 1), natomiast na poziomie szczegółowym [[model EFQM]] czy bazująca na nim Polska Nagroda Jakości (PNJ) wykraczają znacznie poza ramy wymagań norm [[ISO 9000]].

'''Tab. 1. Porównanie kryteriów ogólnych ISO 9000 i EFQM'''
{| border="1"
| [[Zasady zarządzania]] jakością [[ISO 9004]]
| Koncepcja modelu EFQM
|-
| orientacja na klienta

<google>n</google>

[[przywództwo]]

[[zaangażowanie pracowników]]

[[podejście procesowe]]

systemowe podejście do zarządzania

[[ciągłe doskonalenie]]

[[podejmowanie decyzji]] na podstawie faktów

wzajemnie korzystne relacje z dostawcami
| orientacja na klienta

przywództwo i stabilność [[cel]]ów

[[rozwój]] i zaangażowanie [[pracownik]]ów

zarządzanie poprzez procesy i fakty

ciągłe uczenie się, rozwijanie i doskonalenie

rozwijanie współpracy

[[odpowiedzialność]] publiczna

orientacja na wyniki
|}

Źródło: (S. Russel 2000, s. 658)

[[Model]] EFQM obejmuje w swej koncepcji oprócz pełnego zakresu zasad przyjętych w ISO 9004:2000, odpowiedzialność publiczną oraz orientację na wyniki. Pierwszy z tych obszarów jest w normach ISO podejmowany np. przez normę zarządzania środowiskowego [[ISO 14001]] czy krajowe normy bezpieczeństwa pracy (np. PN-N-18001). Zatem [[organizacja]], która wdroży system zintegrowany złożony z tych trzech elementów - lub przynajmniej [[system zarządzania]] jakością rozszerzony o dodatkowe wymagania - oraz będzie w stanie wykazać dobre wyniki ekonomiczne, może przyjąć iż jest na drodze do wdrożenia TQM. Rys. 1. prezentuje model Polskiej Nagrody Jakości, który jest polskim odpowiednikiem EFQM.

<center>[[Grafika:Model pnj.jpg]]</center>

'''Rys. 1. Model Polskiej Nagrody Jakości'''

Źródło: (Polska Nagroda... 2002, s. 25)

W tab. 2 zaprezentowano interpretację poszczególnych obszarów oceny.

'''Tab. 2. [[Interpretacja]] obszarów oceny'''
{| border="1"
| Obszar oceny
| Opis
|-
| [[Przywództwo]]
| Jest to kryterium, które ocenia osobiste zaangażowanie przywóców (dyrektora/prezesa oraz innych [[kierownik]]ów) w realizację misji i wizji, rozwijanie wartości potrzebnych do osiągania długofalowego sukcesu oraz wdrażania i ciągłego doskonalenia systemu zarządzania organizacją, jako zasadniczego procesu uzyskiwania ciągłej poprawy.
|-
| [[Polityka]] i [[strategia]]
| Jest to kryterium, które odnosi się do podstawowych wartości, którymi kieruje się [[organizacja]]. Dotyczy ono wdrażania misji i wizji poprzez czytelne sformuowanie strategii organizacji. Strategia powinna być ukierunkowana na wszystkich zainteresowanych funkcjonowaniem organizacji oraz wskazywać w jaki sposób przekłada się ona na odpowiednią politykę, plany, założenia, [[cele]] i procesy
|-
| [[Zarządzanie]] ludźmi
| Kryterium to określa, w jaki sposób wykorzystanie potencjału ludzkiego jest ukierunkowane na działania wspierające [[cele strategiczne]], politykę, [[efektywność]] działania [[proces]]ów a w rezultacie na poprawę efektów końcowych organizacji. Pokazuje jak zarządza się ludźmi, rozwija wiedzę oraz wyzwala pełny [[potencjał]] [[pracownik]]ów na poziomie indywidualnym, zespołowym i całej organizacji aby sprostać powyższym zadaniom.
|-
| [[Zasoby]]
| Kryterium to odnosi się do zarządzania, wykorzystania i ochrony zasobów, sposobów ich optymalizacji oraz sposobów zarządzania swoimi relacjami z zewnętrznymi partnerami w celu realizacji strategii i polityki oraz zapewnienia efektywności procesów.
|-
| Procesy
| Kryterium to odnosi się do sposobu określania, zarządzania i doskonalenia procesów, co powinno wpływać na wzrost ich wartości przyczyniając się w ten sposób do wspierania strategii i polityki, pełnego zaspokojenia potrzeb [[klient]]ów oraz innych zainteresowanych funkcjonowaniem organizacji.
|-
| [[Satysfakcja]] klientów
| Kryterium to określa co organizacja osiąga w relacjach ze swoimi klientami zewnętrznymi a szczególnie jak zaspakaja ich [[potrzeby]].
|-
| Satysfakcja pracowników
| Kryterium to odzwierciedla stosunek załogi do naczelnego kierownictwa, bezpieczeństwa socjalnego, [[awans]]ów oraz do tego co organizacja osiąga w relacjach z własnymi pracownikami.
|-
| Współ[[praca]] z otoczeniem
| Kryterium to odnosi się do percepcji organizacji w oczach opinii publicznej, jak również do podejścia co organizacja osiąga w relacjach ze społecznością (lokalną, krajową, międzynarodową).
|-
| Efekt końcowy
| Kryterium to odnosi się do osiągnięć przedsiębiorstwa w stosunku do zaplanowanych [[cel]]ów w zakresie całokształtu jego rozwoju oraz zaspokojenia potrzeb wszystkich stron zainteresowanych jej działalnością.
|}
Źródło: (Polska Nagroda... 2002, s. 7)

Tab. 3. prezentuje w jakim zakresie wymagania [[ISO 9001]]:2000 obejmują kryteria PNJ. Dla oceny zakresu opisu kryteriów PNJ w normie [[ISO]] 9001:2000 przyjęto trzy poziomy: niski, średni oraz wysoki. Poziom niski oznacza, że nieliczne spośród kryteriów są odzwierciedlone lub [[zakres]] tego odzwierciedlenia jest nieznaczny. Poziom średni wskazuje na zadowalający, jednak niepełny opis. Poziom wysoki oznacza niemal pełne pokrywanie kryteriów PNJ z wymaganiami normy.

'''Tab. 3. Powiązania i zakres [[ISO 9001]]:2000 oraz PNJ'''
{| border="1"
|-
|
<center>'''Obszar oceny PNJ'''</center>

|
<center>'''Zakres opisu w ISO'''</center>

|
<center>'''Kryterium PNJ'''</center>

|
<center>'''Punkty ISO 9001:2000'''</center>

|-
|
<center>Przywództwo</center>

|
<center>niski/</center>

<center>średni</center>

|
* zaangażowanie w tworzenie misji, wizji organizacji
* osobiste zaangażowanie w doskonalenie
* zaangażowanie w kontaktach z klientami i partnerami
* docenianie pracowników, ich [[udział]] w podejmowaniu decyzji

| 5.1, 5.3

5.3-5.6

5.2

5.1, 5.3

|-
|
<center>Polityka i </center>

<center>strategia</center>

|
<center>średni</center>

|
* oparta na oczekiwaniach interesariuszy
* oparta na ocenie wyników organizacji oraz wiedzy
* weryfikacja i aktualizacja polityki i strategii
* przełożenie polityki i strategii na kluczowe procesy
* polityka i stregia jest jawna i wdrażana

|
5.2, 8.2.1

5.2, 8.2, 8.4

5.3

5.4.2

5.3, 5.4.1, 5.5.4

|-
|
<center>Zarządzanie ludźmi</center>

|
<center>niski</center>

|
* [[planowanie]] i [[zarządzanie zasobami ludzkimi]]
* rozwój kwalifikacji i wiedzy pracowników
* angażowanie pracowników według kompetencji
* dialog między pracownikami i kierownictwem
* nagradzanie pracowników

|
-

6.2

5.5.2, 6.2

5.1

6.4

|-
|
<center>Zasoby</center>

|
<center>niski/</center>

<center>średni</center>

|
* [[zarządzanie finansami]]
* zarządzanie budowlami, wyposażeniem, materiałami
* zarządzanie technologią
* zarządzanie informacjami i wiedzą
* zarządzanie relacjami z partnerami zewnętrznymi

|
-

-

6.1, 6.3, 6.4, 7.5.1

-

5.5.6, 5.5.7, 7.2.2, 7.3.3

|-
|
<center>Procesy</center>

|
<center>wysoki</center>

|
* [[identyfikacja]] i [[zarządzanie procesami]]
* doskonalenie procesów dla interesariuszy
* [[projektowanie]] i wytwarzanie w oparciu o potrzeby klienta
* [[serwis]] wyrobów
* utrzymywanie i doskonalenie relacji z klientami

|
4.1, 4.2

5.6, 7.3.7, 8.2.3, 8.4, 8.5

7.2, 7.3

ogólnie w rozdz. 7

5.2, 7.2, 8.2.1, 8.4, 8.5.2, 8.5.3

|-
|
<center>Satysfakcja </center>

<center>klientów</center>

|
<center>średni</center>

|
* mierzenie postrzegania organizacji przez klienta
* wskaźniki doskonalenia postrzegania

|
5.6, 7.2.3, 8.2, 8.4

8.2.3, 8.4

|-
|
<center>Satysfakcja pracowników</center>

|
<center>niski</center>

|
* mierzenie postrzegania organizacji przez pracowników
* wskaźniki doskonalenia postrzegania

|

-

5.3, 6.2.2

|-
|
<center>[[Współpraca]] z otoczeniem</center>

|
<center>brak</center>

|
* mierzenie postrzegania organizacji przez [[społeczeństwo]]
* mierzenie doskonalenia poziomu postrzegania

|

-

-

|-
|
<center>Efekt końcowy</center>

|
<center>niski</center>

|
* kluczowe wyniki działalności finansowej organizacji
* kluczowe wyniki działalności pozafinansowej organizacji

|

-

5.6, 7.4.1, 8.2.3, 8.2.4

|}

Źródło: opracowanie własne na podstawie (S. Russel 2000, s. 660)

Pełne spełnienie kryteriów PNJ można uzyskać poprzez dodatkowe zastosowanie metod i narzędzi wykraczających poza ISO 9001:2000. Pierwszym krokiem rozwoju systemu zarządzania jakością powinno być zastosowanie wytycznych normy [[ISO 9004]]:2000.

==TL;DR==
Polska Nagroda Jakości to wyróżnienie dla przedsiębiorstw za wdrażanie zarządzania przez jakość. Nagroda oparta jest na modelu doskonałości EFQM. Wdrażanie zarządzania przez jakość opisywane jest jako dążenie do ideału, a nie jako zwartej metodologii. Model EFQM obejmuje zarządzanie przez jakość, odpowiedzialność publiczną i orientację na wyniki. Kryteria PNJ wykraczają poza wymagania normy ISO 9000. Nagroda ma pięć kategorii, a laureaci są nominowani i dekorowani. Badania na laureatach PNJ pokazały, że zarządzanie wiedzą jest istotne dla sukcesu organizacji.

==Hierarchia Nagród Jakości==
Najwyżej umiejscowiona jest oczywiście Europejska Nagroda Jakości, na wzór której powstała Polska Nagroda Jakości. W roku 1997 osoby, które były odpowiedzialne za decyzje w PNJ ustanowiły, iż powstanie również Regionalna Nagroda Jakości, ułatwiając tym samy wielu firmom do wzięcia udziału w tych zawodach oraz do rozgłosu Polskiej Nagrody Jakości. Komitet PNJ miał na celu aby laureaci oraz wyróżnieni Regionalnych konkursów Jakości startowali w PNJ natomiast zwycięzcy w PNJ do udziału w Europejskich Konkursach jakości, po to aby mogli porównywać się do innych przedsiębiorstw oraz żeby podnosili tym samy swoje [[kwalifikacje]] na tle Europejskim. Na dzień dzisiejszy występuje czternaście konkursów jakości w polskich regionach, tj. w<ref name="rosak"> Rosak-Szyrocka J. (2016) ''Doskonalenie jakości usług medycznych w aspekcie Polskiej Nagrody Jakości'', Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Organizacja i Zarządzanie z.87 nr kol. 1947, s. 373</ref>:
* Zachodniopomorskim
* Śląskim
* Dolnośląskim
* Małopolskim
* Świętokrzyskim
* Podkarpackim
* Kujawsko-Pomorskim
* Wielkopolskim
* Lubelskim
* Lubuskim
* Warmirsko-Mazurskim
* Opolskim
* Łódzkim
* Pomorskie<ref name="rosak" />.

Regionem, który nie posiada swojego konkursu jakości jest województwo Podlaskie<ref name="rosak" />.

==Kryteria Polskiej Nagrody Jakości==
W roku 2011 wprowadzono zmiany, które dotyczyły treść kryteriów oraz punktacji. Najwyższa ilość punktów jaką można zdobyć to 100 punktów. Odnosi się to do siedmiu kryteriów, natomiast jeżeli mówimy o dwóch kryteriach to maksymalny limit wynosi 150 punktów. Obecnie podział kryteriów dzieli się na dwie grupy: potencjał (przywództwo, strategia, pracownicy, [[partnerstwo]] i zasoby, procesy [[wyroby]] i [[usługi]]) i rezultaty (wyniki dotyczące klientów, wyniki dotyczące pracowników, wyniki dotyczące społeczeństwa, kluczowe wyniki)<ref> Zymonik J. (2012) ''[[Samoocena]] w kontekście Polskiej Nagrody Jakości - kryteria i trendy'', Zarządzanie i Finanse, Politechnika Wrocławska, s. 144</ref>.

==Kategorie nagród Polskiej Nagrody Jakości==
W tym konkursie przewiduje się pięć kategorii<ref name="hys"> Hys K., Lorenc M. (2015) ''Konkurs Polskiej Nagrody Jakości - Idea, warunki i analiza wyników'', [[Innowacje]] w zarządzaniu i inżynierii produkcji T.2., Politechnika Opolska-Wydział Inżynierii Produkcji i Logistyki, s. 3</ref>:
* nagroda zespołowa
* nagroda honorowa
* nagroda indywidualna
* nagroda specjalna
* zasłużony dla Polskiej Nagrody Jakości<ref name="hys" />.

Nagrodę zespołową otrzymują organizatorzy, którzy ulepszyli swoje [[zarządzanie jakością]]. W tej kategorii wyodrębnia się rozmiary to znaczy dla mikro, małych, średnich oraz dużych przedsiębiorstw. Następną nagrodę czyli honorową otrzymują osoby, które dzięki swoimi nieprzeciętnymi czynami przyczynili się do poprawy jakości w naszym kraju. Nagrody Indywidualne dzielą się na pięć kategorii<ref name="hys" />:
* Jakości
* Znakomitego przywódcy
* Pełnomocnika
* Specjalnej
* Zasłużony dla Polskiej Nagrody Jakości<ref name="hys" />.

==Etapy konkursu==
Aby brać udział w konkursie należy najpierw wypełnić wniosek, w którym zawarte są kilka punktów do wypełnienia. Między innymi należy podać [[dane]] organizacji wraz z adresem. Po zgłoszeniu występuje szkolenie wnioskodawców, dzięki któremu uczestnicy dowiadują się niezbędnych informacji potrzebnych w konkursie. Następnie organizatorzy zamykają możliwość zgłaszań wniosków oraz oceniają je. Kolejnym krokiem jest [[organizowanie]] terminu i odwiedziny w firmach przez ekspertów. Następną rzeczą jest nominacja, po której następuje wybór zwycięzców oraz ich ogłoszenie. Ostatnim a zarazem najprzyjemniejszym wydarzeniem jest dekoracja laureatów oraz wyróżnionych<ref name="hys" />.

==Badania wykonane na laureatach Polskiej Nagrody Jakości o tematyce: zarządzanie wiedzą==
Przedmiotem badań wykonanych w roku 2011 były odpowiedzi od zwycięzców tego konkursu, którzy triumfowali zdobycie nagrody od 1995 roku do 2010. Wszystkich przedsiębiorstw było 46. Okres prowadzenia firm był różny, tak samo jak wielkość zatrudnienia<ref name="skrzypek"> Skrzypek A. (2015) ''[[Zarządzanie wiedzą]] w ujęciu teoretyków oraz w opinii przedsiębiorstw - laureatów Polskiej Nagrody Jakości'', Uniwersytet Marii-Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Ekonomii, s. 158</ref>.

Więcej organizacji było takich, gdzie ilość zatrudniających osób jest większa niż 250 pracowników. Najwięcej przedsiębiorstw które zostały podjęte badaniom to firmy produkcyjne stanowiąc 67% wszystkich badanych. Przebieg tego badania był realizowany poprzez ankiety, które zostały wcześniej precyzyjnie sformułowane i odnosiły się do zarządzania wiedzą. Badacze pytali między innymi czy jest możliwość wyznaczenia obszarów, które zawiera zarządzanie wiedzą. Badani w większości przypadków typowali, że istnieją takie obszary i wyróżnili intelektualność osób pracujących oraz wiedzę. Kolejnym zagadaniem było pytanie czy zarządzanie wiedzą przyczynia się w organizacji. Okazało się, że trzy czwarte ankietowanych uważa zastosowanie zarządzania wiedzą w organizacji za konieczne. Wnioskiem z owych badań jest to, że zarządzanie wiedzą jest bardzo istotne, jeżeli chcemy dobrze prowadzić [[przedsiębiorstwo]]. Jest to strategia, która na pewno doprowadzi do sukcesu w sferach ekonomicznych jak i społecznych. Najważniejszą jednostką w firmie jest człowiek, który wprowadza do przedsiębiorstwa swoje doświadczenie, intelekcję, pomysły oraz wiele innych czynników, dzięki którym [[firma]] staje się coraz to stabilniejsza na rynku, osiąga większe zyski i dzięki temu poszerza swój zasięg. Istotne jest więc aby mocno zwrócić uwagę na [[zasoby ludzkie]]<ref name="skrzypek" />.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[System zarządzania jakością]]}} — {{i5link|a=[[Regionalne Nagrody Jakości]]}} — {{i5link|a=[[Europejska nagroda jakości]]}} — {{i5link|a=[[Polityka jakości]]}} — {{i5link|a=[[Efektywność w kryteriach Polskiej Nagrody Jakości]]}} — {{i5link|a=[[Strategia projakościowa - zasady formułowania]]}} — {{i5link|a=[[Istota zarządzania przez jakość]]}} — {{i5link|a=[[Jakość życia a TQM]]}} — {{i5link|a=[[Określanie celów jakości]]}} — {{i5link|a=[[Oligopson]]}} }}

==Przypisy==
<references />

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Hys K., Lorenc M. (2015), ''Konkurs Polskiej Nagrody Jakości - Idea, warunki i analiza wyników'', Innowacje w zarządzaniu i inżynierii produkcji T.2., Politechnika Opolska-Wydział Inżynierii Produkcji i Logistyki
* Rosak-Szyrocka J. (2016), ''Doskonalenie jakości usług medycznych w aspekcie Polskiej Nagrody Jakości'', Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Organizacja i Zarządzanie, z. 87
* Roszak M., (2022), ''Polska Nagroda Jakosci'', Problemy Jakości, nr 2
* Skrzypek A. (2015), ''Zarządzanie wiedzą w ujęciu teoretyków oraz w opinii przedsiębiorstw - laureatów Polskiej Nagrody Jakości'', Uniwersytet Marii-Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Ekonomii, Lublin
* Wawak S. (2007), ''Analiza i doskonalenie systemów zarządzania jakością w urzędach gminnych'', praca doktorska, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków
* Zymonik J. (2012), ''Samoocena w kontekście Polskiej Nagrody Jakości - kryteria i trendy'', Zarządzanie i Finanse, Politechnika Wrocławska
</noautolinks>

{{a|Sławomir Wawak, Hubert Gromczak}}
[[Kategoria:Nagrody jakości]]

{{#metamaster:description|Polska Nagroda Jakości to wyróżnienie dla przedsiębiorstw wprowadzających filozofię Zarządzania przez Jakość. Ustanowiona w 1995 r., oparta jest na zasadach zarządzania przez jakość i modelu doskonałości EFQM.}}

Polska Nagroda Jakości - Historia wersji

Sw o 15:25, 3 lut 2026