Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2023-12-16T22:09:45Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Pieniądz''' jest to powszechnie akceptowany [[towar]], za pomocą którego dokonuje się płatności za dostarczone dobra lub wywiązujemy się z zobowiązań. (D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch 2003, s. 94) Służy on do określania ekonomicznej wartości nabywanych dóbr oraz świadczonych usług. Dzięki niemu możliwe jest porównanie wartości różnych dóbr bądź usług.

W aktualnym stanie prawnym brak jest legalnej definicji "pieniądza", co wynikać może z trudności sformułowania jego jednoznacznej definicji z uwagi na [[złożoność]] tego pojęcia, tak w rozumieniu prawnym jak i ekonomicznym. (red. A. Nowak-Far 2011, s. 33)

Najczęściej spotykane definicje pieniądza to:
* absolutnie płynny, nieprzynoszący dochodu finansowy składnik majątku
* [[miernik]] wartości
* wygodny, używany od wieków narzędziem transakcji handlowych
* ułatwia przebieg procesów produkcji, wymiany i podziału
* zapewnia większą racjonalizację procesów gospodarczych w gospodarce światowej

==TL;DR==
Pieniądz jest powszechnie akceptowanym towarem używanym do płatności za dobra i usługi. Brak legalnej definicji pieniądza w prawie wynika z jego złożoności. Początkowo dominowała wymiana barterowa, ale wprowadzenie pieniądza umożliwiło rozwój handlu. Pieniądz przeszedł przez różne etapy i ewolucję, od pieniądza naturalnego i kruszcowego do pieniądza papierowego i bezgotówkowego. Ma on różne funkcje, takie jak środek wymiany, miernik wartości, środek przechowywania wartości, środek płatniczy i międzynarodowy środek płatniczy. Pieniądz powinien być powszechnie akceptowany, przenośny, podzielny, trudny do podrobienia i wytrzymały. Istnieją różne miary zasobu pieniądza, takie jak M1, M2 i M3. Pieniądz wirtualny, taki jak Bitcoin, staje się coraz popularniejszy, ale jego anonimowość może prowadzić do problemów.

==Geneza pieniądza==
[[Historia pieniądza]] jest ściśle związana z rozwojem wymiany towarowej (S. Lis 2011, s. 98) Wraz z rozwojem cywilizacyjnym i gospodarczym społeczeństwa zmieniała się również postać pieniądza. Na początku dominowała [[wymiana]] barterowa, czyli wymiana towaru za towar. Wymiana ta miała charakter bezpośredni. Towar A był wymieniany na towar B, przy czym stosunek wymienny ustalony był każdorazowo, w zależności od zapotrzebowania i stanu rynku (podaży i popytu).(H. Zadora, T. Zieliński 2012, s. 13) Aby mogło dojść do takiej wymiany należało spełnić kryterium "podwójnej zgodności potrzeb" czyli obie strony zarówno [[sprzedawca]] jak i nabywca powinny zaspokoić swoje [[potrzeby]]. Była to jedna z większych niedogodności ówczesnych czasów. Przeprowadzenie wymiany było dość kosztowne, zajmowało dużo czasu oraz wymagało wielkiego wysiłku, aby osiągnąć wzajemną satysfakcję. System barterowy hamował [[rozwój]] wymiany handlowej, dlatego też wprowadzono rodzaj specyficznego towaru, który pełnił funkcję powszechnego ekwiwalentu. Tak narodził się pieniądz.

<google>n</google>

==Etapy i ewolucja pieniądza==
I PIENIĄDZ TOWAROWY (pełnowartościowy) - jego [[wartość]] nominalna była równa jego wartości realnej
* Pieniądz '''naturalny/pierwotny''' - Dobra użytkowe wykorzystywane jako [[pośrednik]] w wymianie takie jak: zboża, bydło, skóry, kruszce szlachetne. Występowały one w jednostkach wagowych.
* Pieniądz '''kredytowy/kruszcowy''' - [[Pieniądz papierowy]] wymienialny na kruszce (złoto, srebro) emitowany przez banki, będący potwierdzeniem umowy kredytowej między bankiem i jego klientem. Miał charakter materialny, natomiast wartość i siłą nabywcza jednostki monetarnej była określana przez wartość zawartego w niej kruszcu, a nie przez nazwę i oznaczenie liczbowe.

II PIENIĄDZ NIETOWAROWY (niepełnowartościowy) - jego [[wartość nominalna]] przewyższa wartość realną
* Pieniądz '''dekretowy/papierowy lub fiducjarny''' O którego emisji i zasadach obiegu decydują dekrety władzy państwowej. Występował zarówno w formie monet kruszcowych jak i w formie pieniądza papierowego - banknotów emitowanych przez banki publiczne (obecnie banki centralne). Pieniądz papierowy jest pieniądzem symbolicznym, którego wartość znacznie przewyższa [[koszt]] jego wytworzenia.
* Pieniądz '''bezgotówkowy/wkładowy lub bankowy, żyrowy, depozytowy''' Istnieje jedynie w postaci zapisu na rachunku bankowym i umożliwia udzielanie kredytów i regulowanie zobowiązań między klientami. [[Płatność]] następuje poprzez przelewy bankowe z wykorzystaniem nowych technologii (karty kredytowe, [[karty płatnicze]], przelewy bankowe, płatności internetowe). Pieniądz bezgotówkowy spowodował oderwanie obiegu pieniężnego od zasobów kruszcowych i umożliwiło to [[finansowanie]] przyspieszonego rozwoju gospodarczego.

==Funkcje pieniądza==
Najistotniejsze funkcje pieniądza stanowi:
* '''środek wymiany''' jest powszechnie rozpoznawalny. Ludzie zamieniają swoje dobra i [[usługi]] na pieniądz, a potem używają go do zakupów dóbr i usług, których potrzebują (E. Mansfield 2002, s. 214). Pieniądz spełniający funkcję środka wymiany znajduje zastosowanie praktycznie we wszystkich czynnościach. Pracownicy wymieniają usługi czynnika ludzkiego jakim jest [[praca]] na pieniądz. Ludzie kupują lub sprzedają dobra w zamian za pieniądz. Pieniądz dzięki tej funkcji ułatwia [[handel]] i sprzyja produkcji społecznej. Upraszcza [[proces]] wymiany w porównaniu z transakcjami barterowymi (towar za towar) w gospodarce bezpieniężnej.
* '''miernik wartości''' jest powszechnie uznawanym ekwiwalentem, pozwala na wyrażanie wartości [[towarów]] w pieniądzu. W tej funkcji bardzo istotne jest utrzymanie jego siły nabywczej określonej przez ilość towarów, jaką można nabyć za jednostkę pieniądza (S.Owsiak 2015, s. 128)
* '''środek przechowywania wartości''' (''tezauryzacji''), można go wykorzystać do dokonania zakupów w przyszłości. Dana osoba może przechowywać pieniądze i użyć ich później, aby dokonać jakiejś transakcji (E. Mansfield 2002, s. 214). [[Funkcja]] przechowywania wartości (tezauryzacja) związana jest ze stabilnością pieniądza. Środkiem przechowywania wartości mogą być domy, kolekcje znaczków pocztowych a także oprocentowane wkłady w bankach.
* '''środek płatniczy''' reguluje się nim [[zobowiązania]] niezwiązane z zakupem usług oraz towarów, są to głównie płatności dotyczące zaciąganych i spłacanych pożyczek, regulowania zobowiązań podatkowych, opłacania składek na ubezpieczenia gospodarcze i społeczne.
* '''międzynarodowy środek płatniczy ''' pieniądz jednego kraju jest honorowany w innym kraju jako środek płatniczy np. dolar amerykański, euro, funt brytyjski, frank szwajcarski.

==Cechy pieniądza==
Pieniądz jako środek wymiany powinien spełniać następujące cechy:
* Musi być powszechnie akceptowany i rozpoznawalny
* Musi być przenośny i poręczny
* Musi być łatwo podzielny na mniejsze jednostki
* Musi być trudny do podrobienia
* Musi być wytrzymały

==Miary zasobu pieniądza - ujęcie sformalizowane==
W literaturze i praktyce [[system]]ów monetarnych wyróżnia się kilka miar [[Agregaty pieniężne|(agregatów) zasobu pieniądza]]. Różnią się między sobą stopniem płynności. Im mniej jest płynna dana forma pieniądza, tym więcej ograniczeń wiąże się z operowaniem tą formą i dostarcza mniej przychodu. Miarami pieniądza są:

[[Agregat M1]]:
* [[gotówka]] - uważa się ją za doskonale płynną
* depozyty, na podstawie których można wystawiać czeki - ma zbliżoną płynność do gotówki
* czeki podróżne.

[[Agregat M2]]:
* elementy składowe M1
* depozyty oszczędnościowe
* małe rachunki terminowe
* jednodniowe umowy odkupu ([[bank]] sprzedaje klientom papiery wartosciowe, a następnego dnia je odkupuje po kreślonej cenie)
* [[udział]]y w spółkach lokacyjnych na rynku pieniężnym (depozyty te przynoszą procent i pozwalają na wystawienie [[czek]]ów, z zastrzeżeniem, iż są to sumy wyższe od przyjętego minimm)
* krótkoterminowe depozyty w walutach obcych.

[[Agregat M3]]:
* składniki agregatu M1 i M2
* duże depozyty terminowe
* terminowe umowy odkupu (umowy na więcej niż 1 dzień)
* długoterminowe depozyty w walutach obcych.

==Ciekawostki==
Najstarsza moneta pochodzi z VII wieku p.n.e. i zastała wykopana na terenach byłego państwa Lidia na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej.

Pierwsze pieniądze papierowe wymyślili Chińczycy VII-X w.n.e. Chińczycy wytwarzali pieniądz ze szlachetnego metalu z otworami w środku, by można je było nawlec. W Europie pojawiły się dopiero w 1661r. w Szwecji.

Obecnie żadna waluta nie jest wymieniana za złoto. Ostatnią taką walutą był dolar amerykański, jednakże w 1971r. jego wymienialność została zawieszona (S. Lis 2011, s. 98)

Po raz pierwszy wyżłobione krawędzie na monetach zostały zastosowane w Wielkiej Brytanii w 1663r. Był to dowód ich prawdziwości.

==Przyszłość pieniądza==
Współczesne trendy jasno wskazują kierunek ewolucji pieniądza, jego dematerializacja postępuje. Proces ten rozpoczął się już w drugiej połowie XX w., kiedy rozwój technologii teleinformatycznych umożliwił przechowywanie wartości materialnych w postaci zapisu na dysku komputera [S. Kubiczek 2015, s. 10]. Zwolennicy całkowitego usunięcia fizycznej postaci pieniądza wskazują na wiele pozytywnych aspektów takiej zmiany. Najistotniejszym argumentem jest pełna [[kontrola]] aparatu władzy nad przepływami środków pieniężnych, co zdecydowanie ułatwi walkę z korupcją. Przeciwnicy tego rozwiązania są zdania, że jest to [[zbyt]] opresyjna forma kontroli, która całkowicie ogranicza ich [[prywatność]]. Kolejną zaletą jest uniknięcie ponoszenia kosztów związanych z obsługą, rozliczaniem i kontrolą fizycznego pieniądza [[[OECD]] 2002, s. 13]. Ostatnim lecz nie mniej ważnym aspektem jest wygoda jaką niesie za sobą dematerializacja pieniądza. Wówczas przekazanie środków pieniężnych odbywa się natychmiastowo, z dowolnie wybranego miejsca, bez konieczności spotkania obu stron wymiany.

Ciekawym zjawiskiem jest coraz chętniej używana forma pieniądza wirtualnego, którego najbardziej rozpoznawalnym przedstawicielem jest [[Bitcoin]]. Charakteryzuje się on całkowitym brakiem fizycznej postaci, przechowywany jest w formie pliku portfela wirtualnego lub za pośrednictwem zewnętrzych serwisów prowadzonych przez osoby trzecie. Nie podlega on żadnej kontroli, a posiadacz bitcoinów może je przelać za pośrednictwem internetu dowolnemu posiadaczowi adresu bitcoin, nie pozostawiając żadnych śladów i robiąc to zupełnie anonimowo [H. Żukowska, s. 372]. Warto zwrócić uwagę, że ten kierunek rozwoju obecnych walut jest mało prawdopodobny właśnie z uwagi na anonimowość stron wymiany, ponieważ mógłbym prowadzić do ułatwienia transakcji na czarnym rynku.

Zobacz także:
* [[Kryptowaluta]]
* [[Bitcoin]]
* [[Austriacka teoria pieniądza]]
* [[Funkcje pieniądza]]
* [[Pieniądz fiducjarny]]

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Pieniądz bezgotówkowy]]}} — {{i5link|a=[[Pieniądz fiducjarny]]}} — {{i5link|a=[[Forma płatności]]}} — {{i5link|a=[[Emisja pieniądza]]}} — {{i5link|a=[[Funkcje pieniądza]]}} — {{i5link|a=[[Rozliczenia bezgotówkowe]]}} — {{i5link|a=[[System monetarny]]}} — {{i5link|a=[[Dewiza]]}} — {{i5link|a=[[Austriacka teoria pieniądza]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Becla A. (red.) (2002), ''Elementy makroekonomii'', Bis, Wrocław
* Begg D., Fischer S., Dornbusch R. (2007), ''Ekonomia. Makroekonomia'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
* Kubiak E. (1999), ''Ekonomia - Makroekonomiczne Podstawy Polityki Gospodarczej'', Wydawnictwo Samorządowe FRDL, Warszawa
* Kubiczek S. (2015), ''[https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.cejsh-8b714f55-7c57-4190-afdd-2e5a6ade9620/c/04.pdf Od barteru do pieniądza wirtualnego - charakterystyka procesu dematerializacji pieniądza]'', Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Katowice
* Lis S. (2011), ''Współczesna makroekonomia'', Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków
* Mansfield E. (2002), ''Podstawy Makroekonomii. Zasady, przykłady, zadania'', Placet, Warszawa
* Nojszewska E. (2010), ''Podstawy Ekonomii'', Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa
* Nowak-Far A. (red.) (2011), ''Finanse publiczne i prawo finansowe'', C.H. BECK, Warszawa
* OECD (2002), ''[https://web-archive.oecd.org/2012-06-15/149024-35391062.pdf The Future of Money]'', OECD Publications Service, Francja
* Owsiak S. (2015), ''Finanse'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
* Samuelson P., Nordhaus W., (2007), ''Ekonomia'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
* Weatherford J. (2009), ''The History of Money'', Three Rivers Press, New York
* Zadora H. (2012), ''Pieniądz współczesny a kryzysy finansowe'', Difin, Warszawa
* Żukowska H., Żukowski M. (red.) (2013), ''[https://www.kul.pl/files/1225/public/obrot.pdf Obrót bezgotówkowy w Polsce]'', Wydawnictwo KUL, Lublin
</noautolinks>

{{a|Bartosz Miraszewski, Wiktoria Wolnik, Anna Chmielarska, Arkadiusz Brzegowy}}
[[Kategoria:Pieniądz]]

{{#metamaster:description|Pieniądz to akceptowany towar służący do płatności. Ułatwia produkcję, wymianę i podział dóbr oraz przyczynia się do racjonalizacji gospodarki światowej.}}

Pieniądz - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links