Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2023-12-26T18:41:02Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Neoliberalizm''' (fr. néo-liberalisme, termin po raz pierwszy użyty w 1938 r. przez francuskiego ekonomistę Bernarda Laurence'a, który jest uważany za autora, razem ze swoim niemieckim kolegą Alexandrem Rüstow) - teoria praktyk polityczno-ekonomicznych, głosząca, że ludzkiemu dobrobytowi najlepiej będzie służyć zminimalizowanie wpływu państwa na [[przedsiębiorczość]] (mocne prawa własności prywatnej, wolny [[handel]] i rynki).
Przykładowe role państwa, w danej teorii to:
1) kreowanie oraz utrzymanie ram instytucjonalnych,
2) ustawienie struktury militarnej, politycznej, prawnej i obronnej tak, aby maksymalnie zabezpieczyć prywatne prawa własności oraz zagwarantować prawidłowe funkcjonowanie rynków,
3) stworzenie rynków "niepopularnych", w takich obszarach jak szkolnictwo, opieka zdrowotna, bezpieczeństwo socjalne i t.d.
Dużo państw po latach 70 XX wieku częściowo dostosowały swą politykę i praktykę do neoliberalizmu (Republika południowej Afryki, Chile podczas dyktatury [https://pl.wikipedia.org/wiki/Augusto_Pinochet Augusto Pinocheta], Wielka Brytania za czasów [https://pl.wikipedia.org/wiki/Margaret_Thatcher Margaret Thatcher] (Thatcherism), USA za [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ronald_Reagan Ronalda Reagana] (reaganomika).

==TL;DR==
Neoliberalizm to teoria głosząca, że minimalizacja wpływu państwa na przedsiębiorczość przyniesie ludzkiemu dobrobytowi korzyści. Neoliberalne państwo ma minimalizować podatki, prywatyzować sektor publiczny i promować inicjatywę prywatną. Jednak istnieją problemy związane z monopolami, nieuczciwym rynkiem, asymetrią informacji i problemami politycznymi. W praktyce, różne kraje dostosowują neoliberalizm do swoich warunków. Przykładami są Wielka Brytania, gdzie Margaret Thatcher przeprowadziła reformy neoliberalne, i Chiny, które łączą neoliberalizm z autorytaryzmem.

==Państwo neoliberalne (zasady i idee)==
Jak podaje A. Zawojska, "neoliberalizm opiera się na dwóch głównych tezach ekonomii podaży:<br />
(1) istnieje prymat produkcji, która jest podstawowym celem systemu ekonomicznego, gdyż zapewnia coraz wyższy poziom zaspokajania potrzeb;<br />
(2) [[rynek]] stanowi najefektywniejszy mechanizm optymalnej alokacji [[Zasoby|zasobów]]". <ref> Zawojska A. (2006). ''Liberalizm, neoliberalizm, wolność ekonomiczna i polityczna a [[rozwój]] gospodarczy kraju'', "Zeszyty Naukowe Wydziałowe SGGW ", nr 58, s. 7 </ref>
* Z minimalizacją wpływu państwa wiąże się obniżenie podatków.
* Komercjalizacja [[Sektor publiczny|publicznego sektora]] i [[prywatyzacja]] [[Przedsiębiorstwo państwowe|przedsiębiorstw państwowych]]. Uważa się, iż brak określonych praw własności prywatnej jest jedną z największych barier instytucjonalnych dla podniesienia dobrobytu i rozwoju. Nadanie prawa prywatnej własności - najlepsza ochrona przed nadmierną eksploatacją zasobów, takich jak woda, grunty (stanowiących [[własność]] wspólną).
* Prywatna [[inicjatywa]] i przedsiębiorczość są postrzegane jako klucz do innowacji i tworzenia bogactwa. Chroni się prawa własności intelektualnej (np. za pomocą [[Patent|patentów]]), aby zwiększyć rozwój. Ciągłe podnoszenie produktywności ma dawać wszystkim coraz wyższy standard życia.
* Każda osoba i każda jednostka ma zagwarantowaną wolność osobistą i wolność poczynań na rynku. Każdy sam odpowiada za własne czyny i [[dobrobyt]].
* Wyeliminowanie bariery w handlu międzynarodowym, międzykrajowym, międzysektoralnym. Do nich możemy zaliczyć korekcyjne opodatkowanie, kontrolę planistyczną, ograniczenia związane z ochroną środowiska. [[Wyjątek]] stanowią sfery o strategicznym znaczeniu.
* Rządzenie za pomocą dekretów władzy wykonawczej oraz decyzji sądowych jest wyraźnie przedkładane nad podejmowaniem decyzji na drodze parlamentarnej, demokracją.<ref> Harvey D. (2005). ''A Brief History of Neoliberalism'', Wydawnictwo "Oxford University Press", USA, s. 94 </ref> <ref> Zawojska A. (2006). ''Liberalizm, neoliberalizm, wolność ekonomiczna i polityczna a [[rozwój gospodarczy]] kraju'', "Zeszyty Naukowe Wydziałowe SGGW ", nr 58, s. 7 </ref>

<google>n</google>

==Problemy państwa neoliberalnego==
'''1. Podejście do władz monopoli'''
Silniejsze firmy wypierają na rynku słabsze, co prowadzi do zaistnienia [[monopol|monopolu]] lub [[oligopol|oligopolu]]. Większość teoretyków niestety nie widzi w tym problemu i uważa, że taka sytuacja tylko maksymalizuje [[efektywność]]. Istnieją jednak całkiem realne możliwości spekulacji, za pomocą sieci przesyłowych energii elektrycznych, gazociągów, linii kolejowych, bez państwowej regulacji podaży usług, ich dostępności i cen. Dowodem na to może posłużyć kalifornijski [[kryzys]] energetyczny w 2002 roku.
'''2. Zawodność rynku'''
Często firmy unikają pokrywania w pełni kosztów, które generują. Przykładem mogą być zanieczyszczenia: [[przedsiębiorstwo]] wyrzuca szkodliwe [[odpady]] bez żadnych opłat. Neoliberałowie przyznają zaistnienia problemu, a nawet zgadzają się na interwencje państwa, ale w ograniczonym zakresie (np. [[Ulga podatkowa|ulgi podatkowe]] lub specjalne obciążenia).
'''3. Poinformowanie uczestników gry'''
Neoliberalizm zakłada doskonale poinformowanie wszystkich uczestników gry. Uważa się, że w razie podejmowania decyzji ekonomicznej we własnym interesie nie pojawiają się żadne asymetrie władzy i informacji. W praktyce lepiej poinformowani gracze mają przewagę (np. właściciele praw patentowych mogą wykorzystywać stan monopolu, aby narzucać swoje ceny i warunki współpracy).
'''4. Problemy polityczne'''
Nie jest mile widziane, aby poszczególne jednostki tworzyły instytucje życia zbiorowego, dobrowolne zrzeszenia lub partie polityczne.
Teoretycznie państwo musi stłumić opozycje wobec neoliberalizmu za pomocą propagandy, przymusu lub politycznej przemocy (czyli korzystając z metod autorytarnych).<ref> Harvey D. (2005). A Brief History of Neoliberalism, Wydawnictwo "Oxford University Press", USA, s. 90 </ref>

==Państwo neoliberalne w przykładach==
W praktyce pojawiło się dużo rozbieżności pomiędzy szablonem a rzeczywistymi działaniami. Często neoliberalizacja była zaadaptowana do określonego miejsca i czasu.
'''Wielka Brytania'''
Podczas swojej kadencji, jako premier, Margaret Thatcher nadzorowała szereg neoliberalnych reform, w tym obniżkę podatków, reformę kursów walutowych, deregulację i [[Prywatyzacja|prywatyzację]], wprowadzenie konkurencyjności na rynku państwowym. Mieszkania komunalne zostały sprzedane. Celem M. Thatcher również była [[likwidacja]] niedochodowych przedsiębiorstw (np. kopalnie węgielne).
Węgiel został zastąpiony nowymi środkami energii (ropa naftowa, energia jądrowa), więc w 1984 zmniejszono wydobycie i zamknięto 20 dużych kopalń, co spowodowało ogromny [[strajk]] wśród górników. Policji udało się utrzymać pikiety. Dzisiaj [[przemysł]] węgielny praktycznie nie istnieje w Brytanii (w 1984 zostało sprywatyzowane ostatnie 15 kopalń).
Pani Premier udało się zmienić kierunek gospodarki z przemysłu na [[sektor]] usług. Reformy były kontynuowane i wspierane przez jej następcę Johna Majora, ale zostały w dużej mierze niezmienione, ze względu na duży sprzeciw Partii Pracy. Tony Blair (1997-2007 premier Wielkiej Brytanii) zakończył różnorodne niedokończone prywatyzacje i działania liberalizacyjne<ref> Tebinka J (2015).''Jak Thatcher rozbiła górników'' </ref> <ref> Winiarski B. (2006). ''Druga połowa XX stulecia. [[Polityka gospodarcza]] w podzielonym świecie.'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 137 </ref>
'''Chiny'''
Po śmierci Mao Zedonga, Deng Xiaoping poprowadził kraj poprzez daleko sięgające rynkowe reformy, które łączyły neoliberalizm ze scentralizowanym autorytaryzmem. Dotyczyły one rolnictwa, przemysłu, edukacji, nauki i obrony. Pomysł był taki, żeby poszczególne firmy państwowe zaczęły pomiędzy sobą konkurować, co miało wyzwolić [[innowacyjność]] i wzrost. PP przez długi czas były utrzymane, bo były one w miarę [[Rentowność|rentowne]]; były częścią kontroli państwa nad gospodarką. Wprowadzono cenę rynkowe, a także rozproszenie władzy polityczno-ekonomicznej po regionach i społecznościach lokalnych. Pod nadzorem państwa Chiny zostały otwarte na [[inwestycje]] i [[handel zagraniczny]]. Wszystkie te działania niewątpliwie posuwają kraj w kierunku neoliberalizacji, ale z "chińską specyfiką", związana z władzą partii, autorytaryzmem, a nawet imperializmem.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Czebol]]}} — {{i5link|a=[[Autarkia]]}} — {{i5link|a=[[Państwo opiekuńcze]]}} — {{i5link|a=[[Cechy gospodarki rynkowej]]}} — {{i5link|a=[[Rola państwa w gospodarce]]}} — {{i5link|a=[[Liberalizm gospodarczy]]}} — {{i5link|a=[[Socjalizm]]}} — {{i5link|a=[[Miasto przyszłości]]}} — {{i5link|a=[[David Ricardo]]}} }}

==Przypisy==
<references />

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Harvey D. (2005), ''A Brief History of Neoliberalism'', Wydawnictwo Oxford University Press, USA
* Jakóbik W. (2018), ''Neoliberalizm a światowy kryzys gospodarczy'', Publikacja Akademia Finansów i Biznesu VISTULA, nr 88/2
* Lazzarato M. (2009), ''Neoliberalism in Action: Inequality, Insecurity and the Reconstitution of the Social'', Wydawnictwo Theory, Culture & Society, Wielka Brytania
* Mączyńska E. (2014), ''[https://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.pan-eko-yid-2014-iid-2-art-000000000006/c/PAN20ekonomista202014202201.pdf Liberalizm, neoliberalizm i ordoliberalizm]'', Ekonomista, nr 3
* Tebinka J (2015), ''Jak Thatcher rozbiła górników'', Polityka.pl
* Winiarski B. (2006), ''Polityka gospodarcza'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
* Winiarski B. (2006), ''Polityka gospodarcza'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
* Zawojska A. (2006), ''[https://sj.wne.sggw.pl/pdf/EIOGZ_2006_n58_s5.pdf Liberalizm, neoliberalizm, wolność ekonomiczna i polityczna a rozwój gospodarczy kraju]'', Zeszyty Naukowe Wydziałowe SGGW, nr 58
</noautolinks>

{{a|Illia Semenov, Joanna Salamon}}
[[Kategoria:Doktryny ekonomiczne]]

{{#metamaster:description|Neoliberalizm - teoria polityczno-ekonomiczna, promująca minimalizację roli państwa w gospodarce. Dowiedz się więcej na stronie encyklopedii.}}

Neoliberalizm - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links