Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2024-01-09T22:48:33Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Nauki społeczne''' - [[zespół]] nauk empirycznych zajmujących się społeczeństwem oraz działaniami jednostki jako części grupy ujmowanymi z różnych perspektyw.

Edwin N. A. Seligman rozróżnił nauki społeczne na ogólne (t.j. [[polityka]], [[prawo]], [[ekonomia]], [[antropologia]]), pół-społeczne (psychologia, pedagogika, filozofia) oraz nauki o skutkach społecznych (biologia, geografia, lingwistyka, medycyna). Dokładnie nie można udzielić ostatecznej odpowiedzi które to są nauki społeczne. Kontrowersyjna jest np. Historia, która może być uważana za jedną z nauk społecznych lub humanistycznych. Prawo może być traktowane jako [[wiedza]] zawodowa. A psychiatria zamiast nauką społeczną, gałęzią medycyny<ref>Sills D. L. (1968) s. 21</ref>.

==Historia==
Historia nauk społecznych zaczyna się na początku XIX wieku razem z pozytywizmem. Od połowy XX wieku termin "nauki społeczne" odnosi się bardziej ogólnie, nie tylko do socjologii, ale do wszystkich nauk analizujących [[społeczeństwo]] i kulturę. Pomysł, że społeczeństwo może być badane w zestandaryzowany i obiektywny sposób, wraz z naukowymi [[zasada]]mi i metodologią, jest stosunkowo nowy. Chociaż istnieją dowody na wcześniejszą socjologię w średniowiecznym islamie, a tacy filozofowie jak Konfucjusz, już dawno temu zajmowali się tematami takimi jak role społeczne. Analiza naukowa "Człowieka" jest charakterystyczna dla intelektualnego oderwania się od Ery Oświecenia i przejścia do nowoczesności. Nauki społeczne wywodziły się z filozofii moralnej i podlegały wpływowi Wieku Rewolucji, takich jak [[rewolucja przemysłowa]] i rewolucja francuska<ref>Kuper A. Kuper J. (1985)</ref>.
Zróżnicowanie nauk społecznych pogłębiło się w drugiej połowie XIX wieku. Wtedy dokonano wydzielania poszczególnych dyscyplin, ustalenia ich podstaw metodologicznych, tworzenia [[program]]ów badawczych. Właśnie w tym okresie określone nauki społeczne formułowały swoją [[tożsamość]] naukową<ref>Wilkin J. (2012). s. 17</ref>.

==Funkcje nauk społecznych==
* ''[[Funkcja]] poznawcza'' - podstawowa funkcja, służąca do realizacji badań oraz formułowania teorii naukowych.
* ''Funkcja praktyczna'' - opierająca się na osiągnięciach nauki, dzięki którym rozwiązuje się konkretne problemy społeczne.
* ''Funkcja ideologiczna'' - nauki społeczne kształtują punkt widzenia człowieka na świat i jego stosunek do spraw politycznych, religijnych i innych<ref>Wilkin J. (2012) s. 22</ref>.

<google>n</google>

==Gałęzie nauk społecznych=====Wybrane dziedziny nauk społecznych===
* ''Antropologia'' - nauka badająca człowieka, jego zachowania oraz biologię<ref>Wallerstein, I. (2003). s. 453-465</ref>.
* ''[[Ekonom]]ia'' - nauka związana z aspektami produkcji, wymiany, dystrybucji i konsumpcji [[towarów]] i usług<ref>Hausman D.M. (2018). </ref>.
* ''Filozofia'' - badanie ogólnych i podstawowych problemów dotyczących takich kwestii jak istnienie, wiedza, wartości, rozum, umysł i język<ref>McGinn, C. (2012). </ref>.
* ''Geografia'' - jest dziedziną nauki poświęconą badaniu ziem, cech, mieszkańców i zjawisk na Ziemi<ref>[[praca]] zbiorowa (2006). </ref>.
* ''Lingwistyka'' - jest naukowym badaniem języka, obejmuje analizę formy językowej, znaczenia języka i języka w kontekście<ref>Halliday M. A. K., Webster J. (2006) s. 7.</ref>.
* ''Psychologia'' - to nauka o zachowaniach i umyśle, w tym świadomych i nieświadomych zachowań, a także uczuć i myśli<ref>Fernald L. D. (2008). (s. 12-15)</ref>.
* ''Prawo'' - nauka prawa, prawoznawstwo, może być egzekwowane przez instytucje<ref>Robertson G. (2006). s. 90</ref>.
* ''Politologia'' - nauki polityczne, które zajmują się [[system]]ami [[zarząd]]zania oraz analizą działań politycznych, myśli politycznych i zachowań politycznych.
* ''[[Socjologia]]'' - to systematyczne badanie społeczeństwa, relacji jednostek ze społeczeństwem, konsekwencji różnic i innych aspektów ludzkich działań społecznych<ref>Witt, Jon (2018). s. 2</ref>.

==Funkcje nauk społecznych==
===Funkcja poznawcza===
Nauki społeczne pełnią istotną rolę w poznawaniu społeczeństwa oraz jego funkcjonowania. Badacze z tych dziedzin zajmują się analizą różnorodnych aspektów społecznych, takich jak [[struktura społeczna]], [[proces]]y społeczne, [[relacje międzyludzkie]] czy zachowania społeczne. Dzięki temu gromadzą wiedzę na temat społecznych zjawisk i procesów, co pozwala lepiej zrozumieć otaczającą nas rzeczywistość społeczną.

Nauki społeczne umożliwiają również analizę różnorodnych społecznych zjawisk i procesów. Badacze używają różnych metod i technik badawczych, takich jak badania ankietowe, obserwacje terenowe czy [[analiza danych]] statystycznych, aby zgłębić mechanizmy i przyczyny społecznych zjawisk. Dzięki tym analizom naukowcy mogą identyfikować [[trend]]y społeczne, wykrywać problemy społeczne oraz wskazywać na potencjalne rozwiązania.

===Funkcja praktyczna===
Nauki społeczne mają istotne znaczenie w podejmowaniu decyzji politycznych oraz opracowywaniu polityk publicznych. Dzięki zdobytym przez badaczy społecznym informacjom i analizom, politycy mogą podejmować bardziej świadome i efektywne decyzje dotyczące społeczeństwa. Wiedza z nauk społecznych dostarcza im nie tylko informacji na temat aktualnych problemów społecznych, ale również umożliwia [[prognozowanie]] i [[plan]]owanie działań w celu rozwiązania tych problemów.

Nauki społeczne odgrywają również ważną rolę w zarządzaniu [[organizacja]]mi. Badacze z tych dziedzin analizują różne aspekty zarządzania, takie jak [[motyw]]acja [[pracownik]]ów, [[efektywność]] organizacji czy strategie zarządzania zmianą. Dzięki tym analizom naukowcy mogą wskazywać na najlepsze praktyki zarządzania oraz proponować rozwiązania mające na celu zwiększenie efektywności i [[wynik]]ów organizacji.

===Funkcja ideologiczna===
Nauki społeczne mają znaczący wpływ na kształtowanie ideologii i światopoglądów. [[Badania społeczne]] dostarczają wiedzy na temat różnych społecznych zagadnień, takich jak równość społeczna, sprawiedliwość społeczna czy [[rozwój]] społeczny. To z kolei prowadzi do formułowania różnych ideologii i światopoglądów, które opierają się na tych naukowych spostrzeżeniach. Nauki społeczne są zatem ważnym źródłem inspiracji dla różnych ruchów społecznych i politycznych.

Nauki społeczne nie są pozbawione kontrowersji i debat. Ze względu na [[różnorodność]] teorii, metod i perspektyw, które są używane w tych dziedzinach, istnieje wiele dyskusji na temat ich wiarygodności i [[zakres]]u zastosowania. Niektóre kwestie, takie jak [[interpretacja]] danych, [[etyka]] badań społecznych czy wpływ polityczny na naukę, są przedmiotem intensywnych debat. Jednak mimo tych kontrowersji, nauki społeczne wciąż odgrywają kluczową rolę w zrozumieniu i kształtowaniu społeczeństwa.

==Wybrane metody i narzędzia nauk społecznych==
===Metody badawcze===
Badania terenowe to jedna z podstawowych metod badawczych w naukach społecznych. Polega na bezpośrednim obserwowaniu i analizowaniu zachowań jednostek, grup społecznych lub społeczności w ich naturalnym środowisku. Badacze przeprowadzają obserwacje, prowadzą [[wywiad]]y i gromadzą [[dane]], aby lepiej zrozumieć i opisać społeczne zjawiska. Badania terenowe pozwalają na uzyskanie szczegółowych i kontekstowych informacji, które mogą być trudne do zdobycia za pomocą innych metod.

[[Eksperyment]]y to kolejna [[metoda]] badawcza stosowana w naukach społecznych. Polegają na manipulowaniu zmiennymi niezależnymi i obserwowaniu ich wpływu na zmienne zależne. Badacze [[projekt]]ują eksperymenty, aby sprawdzić hipotezy dotyczące przyczynowości i zrozumieć, jak różne czynniki wpływają na zachowanie i decyzje jednostek lub grup społecznych. Eksperymenty mogą być prowadzone w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych lub w bardziej naturalnych ustawieniach.

Analiza danych to kluczowy proces w naukach społecznych, który polega na przekształceniu zgromadzonych danych w [[informacje]] użyteczne do badania społecznych zjawisk. Badacze korzystają z różnych technik i narzędzi, takich jak kodowanie, [[klasyfikacja]], segmentacja czy analiza korelacyjna, aby odkryć wzorce, zależności i trendy w danych. Analiza danych umożliwia wyciąganie wniosków i formułowanie teorii na podstawie zebranych dowodów.

Badania statystyczne są powszechnie stosowaną metodą w naukach społecznych, której [[cele]]m jest analiza i interpretacja danych statystycznych w celu zrozumienia społecznych zjawisk. Badacze używają różnych technik statystycznych, takich jak testy hipotez, analiza [[regres]]ji czy [[analiza wariancji]], aby zbadać związki między zmiennymi i ocenić istotność wyników. Badania statystyczne umożliwiają badaczom dokładne opisanie i wyjaśnienie zależności między zmiennymi oraz wnioskowanie na podstawie danych populacyjnych.

===Badania jakościowe===
Wywiady to jedna z najpopularniejszych metod badawczych stosowanych w naukach społecznych. Polegają na zadawaniu pytań i prowadzeniu rozmów z jednostkami lub [[grupa]]mi społecznymi w celu zgłębienia ich doświadczeń, opinii i zachowań. Wywiady mogą być przeprowadzane indywidualnie lub grupowo, w formie strukturalnej lub swobodnej. Badacze starają się uzyskać głębsze spojrzenie na badane zjawiska, poznać perspektywę badanych osób i zrozumieć kontekst, w którym zachodzą.

Obserwacje są istotną metodą badawczą, która polega na bezpośrednim i systematycznym śledzeniu zachowań, aktywności i interakcji jednostek lub grup społecznych. Badacze mogą przeprowadzać obserwacje uczestniczące, w których sami biorą [[udział]] w badanej sytuacji, lub obserwacje nieuczestniczące, w których pozostają obserwatorami z zewnątrz. Obserwacje pozwalają na uzyskanie pierwszoplanowych danych i wglądu w społeczne procesy, które mogą być trudne do uchwycenia za pomocą innych metod.

Analiza treści to [[metoda badawcza]] używana w naukach społecznych do analizy i interpretacji tekstów, [[dokument]]ów czy innych nośników informacji. Badacze analizują zawartość tych [[materiał]]ów, aby identyfikować wzorce, tematy, motywy czy znaczenia. Analiza treści może być stosowana do badania społecznych dyskursów, opinii publicznej, mediów czy dokumentów historycznych. Metoda ta pozwala na zgłębienie treści i kontekstu, w którym pojawiają się społeczne zjawiska.

===Techniki modelowania===
[[Model]]e matematyczne to narzędzia używane w naukach społecznych do opisu i symulacji społecznych procesów i zjawisk za pomocą matematycznych równań i funkcji. Badacze tworzą [[modele]], które odzwierciedlają rzeczywistość i pozwalają na badanie różnych scenariuszy, prognozowanie wyników i zrozumienie mechanizmów działających w społecznościach. Modele matematyczne są szczególnie przydatne w ekonomii, socjologii czy psychologii, gdzie można badać skomplikowane interakcje między jednostkami i grupami.

Modele symulacyjne to narzędzia, które umożliwiają badanie społecznych procesów i zjawisk poprzez imitację ich działania w kontrolowanym środowisku. Badacze tworzą modele komputerowe, które odzwierciedlają zachowania jednostek lub grup społecznych, a następnie symulują te zachowania w celu zbadania różnych scenariuszy i prognozowania wyników. Modele symulacyjne są szczególnie przydatne w badaniu zjawisk społecznych, takich jak rozprzestrzenianie się epidemii, ruchy migracyjne czy rozwoju społeczno-gospodarczego.

Modele statystyczne to narzędzia używane w naukach społecznych do analizy danych i badania zależności między zmiennymi. Badacze tworzą modele, które opisują statystyczne wzorce i związki w danych, a następnie stosują różne techniki statystyczne, takie jak [[regresja]], analiza korelacji czy analiza wariancji, aby ocenić wpływ różnych czynników na zmienne zależne. Modele statystyczne pozwalają na badanie i prognozowanie społecznych procesów na podstawie danych empirycznych.

===Narzędzia informatyczne===
Oprogramowanie do analizy danych to narzędzie używane w naukach społecznych do przetwarzania, analizy i interpretacji danych zebranych w badaniach. Badacze korzystają z różnych programów, takich jak SPSS, R czy STATA, aby wykonywać operacje statystyczne, generować raporty, tworzyć wykresy czy wizualizacje danych. Oprogramowanie do analizy danych umożliwia badaczom efektywne przetwarzanie dużych zbiorów danych i wykonywanie zaawansowanych analiz statystycznych.

Oprogramowanie do tworzenia modeli to narzędzie, które umożliwia badaczom tworzenie i symulowanie różnych typów modeli społecznych. Programy takie jak NetLogo, AnyLogic czy MATLAB pozwalają na konstrukcję modeli matematycznych, [[agent]]owych czy systemów dynamicznych. Oprogramowanie to umożliwia badaczom eksperymentowanie z różnymi [[parametr]]ami, testowanie hipotez i prognozowanie wyników.

Oprogramowanie do wizualizacji danych to narzędzie, które umożliwia badaczom prezentowanie i interpretację danych w formie graficznej. Programy takie jak Tableau, Gephi czy D3.js pozwalają na tworzenie wykresów, diagramów, map czy interaktywnych wizualizacji danych. Oprogramowanie do wizualizacji danych pozwala na lepsze zrozumienie i komunikację wyników badań społecznych, umożliwiając łatwiejsze odkrywanie wzorców, trendów i zależności między zmiennymi.

==Ograniczenia nauk społecznych==
===Złożoność i wieloaspektowość społeczeństwa===
Jednym z największych wyzwań dla nauk społecznych jest [[złożoność]] i wieloaspektowość społeczeństwa. Społeczeństwo składa się z wielu różnych grup, instytucji, kultur i wartości, co czyni je niezwykle trudnym do zrozumienia. Naukowcy muszą radzić sobie z tą złożonością, analizując różne aspekty życia społecznego i starając się znaleźć wspólne wzorce i zależności.

===Trudności w uzyskaniu jednoznacznych odpowiedzi===
Nauki społeczne często napotykają trudności w uzyskaniu jednoznacznych odpowiedzi na pytania badawcze. Społeczeństwo jest dynamiczne i wielowymiarowe, co oznacza, że różne czynniki mogą wpływać na dane zjawisko. Dodatkowo, nauki społeczne często zajmują się badaniem subiektywnych doświadczeń, opinii i zachowań ludzi, co może prowadzić do różnorodności wyników badań.

===Ograniczenia metodologiczne i dostęp do danych===
Metodologiczne wyzwania są kolejnym ograniczeniem dla nauk społecznych. Badania społeczne często wymagają zastosowania różnych metod, takich jak ankiety, wywiady, obserwacje, analiza dokumentów, co może być [[koszt]]owne i trudne do przeprowadzenia. Ponadto, dostęp do danych może być ograniczony, szczególnie w przypadku badań nad społeczeństwami zamkniętymi lub wrażliwymi tematami.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Antropologia kulturowa]]}} — {{i5link|a=[[Strukturalizm]]}} — {{i5link|a=[[Doktryna]]}} — {{i5link|a=[[Dekonstrukcja]]}} — {{i5link|a=[[Behawioryzm]]}} — {{i5link|a=[[Friedrich Engels]]}} — {{i5link|a=[[Psychologia ekonomiczna]]}} — {{i5link|a=[[Holizm]]}} — {{i5link|a=[[Psychologia społeczna]]}} }}

==Przypisy==
<references />

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Fernald L. (2008), ''Psychology: Six perspectives'', Thousand Oaks, CA: Sage Publications
* Halliday M., Webster J. (2006), ''On Language and Linguistics'', Continuum International Publishing Group
* Hausman D. (2018), ''[https://plato.stanford.edu/entries/economics/#EmerEconEcon Philosophy of Economics] , Stanford Encyclopedia of Philosophy [online]'', CSLI, Stanford University
* Houghton Muffin (2006), ''The American Heritage Dictionary of the English Language'', Fourth Edition. Houghton Mifflin Company
* Kuper A., Kuper J. (1985), ''The Social Science Encyclopedia'', Routledge & Kegan Paul
* McGinn C. (2012), ''[https://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/03/04/philosophy-by-another-name/ Philosophy by Another Name]'', The New York Times, 4 Marzec
* Robertson G. (2006), ''Crimes Against Humanity'', Penguin
* Seligman E. (1930), ''Encyclopedia Of The Social Sciences'', Macmillan
* Sills D. (1968), ''International Encyclopedia of the Social Sciences'', The Macmillan Company & The Free Press
* Wallerstein I. (2003), ''Anthropology, Sociology, and Other Dubious Disciplines'', Current Anthropology 44 (4)
* Wilkin J. (2012), ''Komu potrzebne są nauki społeczne? Nauki społeczne w polskiej i europejskiej przestrzeni badawczej oraz w rozwiązywaniu problemów rozwoju'', Nauka, nr 4
* Witt J. (2018), ''SOC 218'', McGraw-Hill
</noautolinks>

[[Kategoria:Nauka i badania]]
{{a| Arkadiusz Krzeszowiec}}

{{#metamaster:description|Nauki społeczne to zbiór nauk badających społeczeństwo i jednostkę w kontekstach. Dzielą się na ogólne, pół-społeczne i nauki o skutkach społecznych.}}

Nauki społeczne - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links