Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2024-01-05T19:06:21Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

Narodowy [[Bank]] Polski (NBP) jest [[Bank Centralny|bankiem centralnym]] Rzeczpospolitej Polskiej, którego działalność została uregulowana konstytucyjnie. Art. 227 Konstytucji RP z 1997 r. określa, że NBP ma wyłączne [[prawo]] do [[emisja pieniądza|emisji pieniądza]] oraz ustalania i realizacji [[polityka pieniężna|polityki monetarnej]]. Według ustawy zasadniczej NBP odpowiada za [[wartość]] polskiego pieniądza tj. utrzymywanie stabilnego poziomu cen w gospodarce. Z kolei według ustawy o Narodowym Banku Polskim z 1997 r. obok tego nadrzędnego celu, Bank powinien swoim działaniem wspierać [[polityka gospodarcza|politykę gospodarczą]] Rządu w zakresie i w sposób nie ograniczający podstawowego celu NBP. Ranga wymienionych aktów prawnych świadczy o wyjątkowym znaczeniu oraz niezależności NBP od innych organów funkcjonujących w państwie.
Nadrzędnym zadaniem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen.

Zgodnie z przyjętą przez [[Rada Polityki Pieniężnej|Radę Polityki Pieniężnej]] (RPP) Strategią Polityki Pieniężnej po 2003 roku, celem NBP jest ustabilizowanie [[inflacja|inflacji]] na poziomie 2,5 proc. z akceptowalnym przedziałem wahań +/- 1 [[punkt procentowy]].

==TL;DR==
Narodowy Bank Polski (NBP) jest bankiem centralnym Polski, odpowiedzialnym za politykę pieniężną i stabilność cen. Powstał w 1918 roku, a jego głównym celem jest utrzymanie stabilnego poziomu inflacji. NBP ma wiele innych funkcji, takich jak zarządzanie rezerwami dewizowymi, obsługa rachunków budżetu państwa i współpraca z międzynarodowymi instytucjami finansowymi. Bank prowadzi również działalność edukacyjną i informacyjną.

==Historia Narodowego Banku Polskiego==
Początki działań związanych z powstaniem instytucji NBP sięgają końca I wojny światowej. W 1918 Państwo Polskie przejęło od Niemiec Polską Krajową Kasę Pożyczkową, czyli instytucję emitującą obowiązujący wtedy środek płatniczy - marki polskie. W grudniu tego roku podjęto decyzję o utworzeniu Banku Polskiego.
Kolejnym istotnym punktem początków NBP było wprowadzenie nowej jednostki pieniężnej. Złoty zastąpił marki. Nazwa miała nawiązywać do tradycji monetarnej sięgającej XV wieku. Już wtedy odnotowano silne przywiązanie ludności do przyjętej nazwy.

W historii Narodowego Banku Polskiego kluczową rolę odegrał Władysław Grabski. Był on premierem, ekonomistą, ministrem skarbu, a przede wszystkim autorem reformy walutowej. W swoim działaniu Grabski dążył do ograniczenia zobowiązań zagranicznych i pozyskaniu dochodów budżetowych. Te działania miały na celu doprowadzenie do zrównoważenia [[Budżet|budżetu]]. Na początku 1924 roku zatwierdzono [[statut]] Banku Polskiego i nadano mu wyłączne prawo emisji pieniądza. Organizacją struktury Banku zajął się pięcioosobowy komitet, którym kierował późniejszy prezes Stanisław Karpiński.

<google>n</google>

Bank Polski w 1924 r. rozpoczął aktywność w formie [[spółka akcyjna|spółki akcyjnej]], gdzie [[Skarb Państwa]] był posiadaczem tylko 1% akcji, co miało zapewnić niezależność banku centralnego. Przeprowadził on zamianę marek na - polskiego złotego (1.800.000 marek = 1 złotego - złoty był równy frankowi szwajcarskiemu). Reforma niedługo cieszyła się sukcesem, gdyż kryzys w przemyśle w 1924r. i załam [[bilans płatniczy|bilansu płatniczego]] osłabił kurs złotego co ponownie doprowadziło do [[deficyt budżetowy|deficytu budżetowego]] a z nim inflacja bilonowa. Poprawa koniunktury i bilans płatniczy przyczyniły się do ustabilizowania złotego. Wszystkie działania naprawcze okazały się nieefektywne. Pod koniec 1925 roku premier Grabski zrezygnował z piastowanego stanowiska.

W okresie międzywojennym sytuacja ekonomiczna była burzliwa. W 1927 roku złoty na moment odżył. Stał się monetą silną i stabilną dzięki pożyczce zagranicznej. Tak pozostało już do wybuchu II wojny światowej.

Bank Polski rozpoczął działalność w 1945 jako Narodowy Bank Polski. Źródłem sukcesu NBP okazały się świetne [[kadry]]. [[Profesjonalizm]], [[umiejętności]] i odpowiednie kierownictwo spowodowały, że Bank świetnie prosperował przez kilka kolejnych lat. Pełnił on funkcje banku centralnego a także udzielał [[kredyt|kredytów]] inwestycyjnych, gospodarczych. Narodowy Bank Polski przyjął cechy monobanku. Był monopolistą w obszarze emisji pieniądza, udzielanych kredytach, zarządzaniu oszczędnościami. Problemem złotego okazała się zależność od centralnych władz. Spychało to jednostkę pieniężną do roli waluty wewnętrznej. Dolar i inne waluty obce z łatwością wypierały polską jednostkę pieniężną. Charakterystyczne dla ówczesnej sytuacji rynkowej były kolejki oraz braki [[towarów]]. Pomimo tych trudności warto podkreślić, że Bank wykonywał swoje działania, które prowadziły do racjonalnego gospodarowania.

W 1982 roku przez uzyskanie funkcji nadzoru nad bankami wzrosło jego znaczenie przez uchwalenie ustawy o Narodowym Banku Polskim i Prawa bankowego. Nadmiar sprawowanych funkcji takich jak: nadzoru bankowego z działalnością komercyjną oraz działalność komercyjna funkcji banku centralnego spowodowały w 1989 r. podział NBP na dwie części. 1995 rok przyniósł istotną zmianę w przyzwyczajeniach obywateli. Przeprowadzono wtedy denominację złotego. [[Zmiana]] ta przeszła do historii pod nazwą "skreślenie czterech zer". Najistotniejsze zmiany miały miejsce w 1997 roku gdzie nowa [[Konstytucja]] zapewniła mocne stanowisko w systemie instytucji publicznych oraz nawiązała [[polityka pieniężna|politykę pieniężną]] z Radą polityki pieniężnej. W 1998 r. Narodowy Bank Polski stał się typowym bankiem centralnym przez odebranie mu nadzoru bankowego.

==Władze i organy NBP==
Wśród organów NBP należy wymienić:
* [[Prezes Narodowego Banku Polskiego|Prezesa NBP]]
* [[Zarząd Narodowego Banku Polskiego|Zarząd BP]]
* [[Rada Polityki Pieniężnej|Radę Polityki Pieniężnej]]

Prezes NBP jest powoływany na 6 lat przez Sejm na wniosek Prezydenta RP i stoi na czele Zarządu NBP oraz Rady Polityki Pieniężnej. Zgodnie z prawem ta sama osoba nie może sprawować tego urzędu dłużej niż przez dwie kadencje. Do kompetencji prezesa NBP należą między innymi: [[reprezentacja]] interesów Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach bankowych oraz, o ile Rada Ministrów nie postanowi inaczej, w międzynarodowych instytucjach finansowych, wydawanie zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych oraz prawo używania pieczęci z godłem państwowym.

Zarząd NBP
Działalnością NBP kieruje [[Zarząd]]. W jego skład wchodzi Prezes NBP (jako przewodniczący) oraz 6-8 członków Zarządu, w tym 2 wiceprezesów NBP. Są oni powoływani (na okres 6 lat) i odwoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Prezesa NBP. [[Działanie]] zarządu określa [[regulamin]]. Zarząd realizuje uchwał Rady oraz podejmuje uchwały sprawach niezastrzeżonych w ustawie do wyłącznej kompetencji innych organów NBP. Zadaniem Zarządu Narodowego Banku Polskiego jest:
* ustalenie planu działalności i planu finansowego NBP
* opinia działania systemu bankowego
* [[monitorowanie]] operacji otwartego rynku
* wykonanie zadań z zakresu polityki kursowej
* sporządzanie rocznego sprawozdania finansowego NBP
* opracowywanie i rozpatrywanie projektów uchwał.

Rada Polityki Pieniężnej (RPP) to organ NBP, który bezpośrednio odpowiada za ustalenie [[polityka monetarna|polityki monetarnej]] państwa. W skład RPP wchodzi Prezes NBP oraz 9 pozostałych członków powoływanych po trzech przez Sejm, Senat oraz Prezydenta RP. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej powoływani są na okres 6 lat. Rada Polityki Pieniężnej dokonuje oceny działalności Zarządu NBP w zakresie realizacji założeń polityki pieniężnej i uchwala [[zasady rachunkowości]] NBP, przedłożone przez Prezesa NBP.

==Funkcje NBP==
Wśród głównych funkcji Narodowego Banku Polskiego należy wymienić:
* [[Funkcja]] banku centralnego państwa polegającą na dbaniu o odpowiednią [[podaż pieniądza]] gotówkowego w gospodarce oraz [[kreowanie pieniądza]] kredytowego. Tym samym NBP pełni funkcję kształtowania polityki pieniężnej państwa poprzez [[zarządzanie]] podażą pieniądza, [[rezerwa obowiązkowa|rezerwą obowiązkową]] banków komercyjnych oraz ustalanie [[stopa procentowa|stóp procentowych]].
* Funkcja banku państwa, gdyż prowadzi i rozlicza rachunki [[budżet]]u państwa. NBP pełni rolę agenta finansowego Rządu, gdyż obsługuje [[zadłużenie]] zagraniczne państwa oraz pożyczki państwowe. Zgodnie z art. 220 Konstytucji RP z 1997 r. określa, że NBP nie może pokrywać deficytu budżetowego państwa w wyniku udzielenia kredytu.
* Funkcja banku banków, gdyż powadzi rachunki banków oraz Bankowego Funduszu Bankowego, a także gromadzi rezerwę obowiązkową [[bank komercyjny|banków komercyjnych]].
* Funkcja instytucji dewizowej, gdyż gromadzi i zarządza [[rezerwy dewizowe|rezerwami dewizowymi]].
* Funkcję emisyjną polegającą na emisji [[pieniądz|pieniądza]], który jest prawnym środkiem płatniczym obowiązującym w Polsce.

==Polityka pieniężna==
Głównym założeniem polityki pieniężnej jest utrzymanie stabilnego poziomu [[cena|cen]], które jest nieodzowną podstawa wzrostu gospodarczego. W 1999r. Wykorzystano do tego koncepcje bezpośredniego celu inflacyjnego. Aby osiągnąć swój cel Rada polityki Polityki pieniężnej określa [[cel inflacyjny]] a później dobiera poziom [[stopa procentowa|stóp procentowych]]. Od 2004 roku NBP spełnia cel inflacyjny na poziomie 2,5 procenta z możliwym zawahaniem o 1 punkt procentowy (+ -).

Stopy rynku pieniężnego mają wpływ na [[oprocentowanie]] kredytów i [[depozyt|depozytów]] w bankach komercyjnych jak i również na wielkość kredytu, [[popyt]] w gospodarce oraz stopę inflacji.

==Polityka fiskalna Polski w kontekście strefy Euro==
Przystąpienie państwa do unii walutowej ma ważne konsekwencje dla jego polityki fiskalnej.
Przede wszystkim zanika możliwość kierowania autonomicznej polityki pieniężnej, która jest nielicznym
podstawowych instrumentów wyrównania wahań cyklicznych. Oznacza to, że wyrównanie skoków jest
przeniesione na resztę mechanizmów, w tym gównie na politykę fiskalną. Dodatkowo
obecny [[kryzys]] gospodarczy ukazał,że [[polityka fiskalna]] może być cennym instrumentem [[normy]].

==Zarządzanie ryzykiem w NBP==
Ryzyko finansowe
Do rodzajów ryzyka finansowego w NBP związanej z zarządzaniem [[rezerwy dewizowe|rezerwami dewizowymi]] i realizacja polityki pieniężnej zaliczamy [[ryzyko]]: kredytowe, rynkowe oraz płynnościowe. [[System]] limitów zatwierdzony przez Zarząd NBP ustala poziom ryzyka finansowego. Departament Zarządzania Ryzykiem Finansowym zarządza ryzykiem finansowym w NBP a także odpowiedzialny jest za sporządzanie analiz i raportów, które są przedstawiane Zarządowi. Ma również za [[zadanie]] ustalać limity inwestycyjne oraz wybierać kontrahentów.
[[Ryzyko operacyjne]] zawiera:
* działanie Departamentu Ryzyka Operacyjnego i Zgodności, który sprawdza ryzyko i analizuje operacje w stopniu NBP.
* Zarząd NBP, który ma za zadanie podejmować decyzje o charakterze strategicznym w tym obszarze, na podstawie protokołu odnośnie ryzyka operacyjnego.
* Komisje ds. Zarządzania Ryzykiem Operacyjnym, która jest zobowiązana śledzić poziom ryzyka operacyjnego a także sprawdza przyczyny powstania ryzyka na znacznym poziomie.

==Współdziałanie z międzynarodowymi instytucjami finansowymi==
* Współdziałanie z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)
Współdziałanie to skupia się na omówieniu stanowiska Polski na temat najistotniejszych spraw powiązanych z udziałem w funduszu. Ministerstwo finansów współpracuje z Bankiem centralnym w tej sferze. Na corocznych przeglądach gospodarki realizowane są raporty oraz prognozy dla naszej gospodarki.
* Współdziałanie z Europejskim Bankiem Centralnym (EBC)
Polska w momencie przystąpienia do UE stała się częścią [[Europejski System Banków Centralnych|Europejskiego Systemu Banków Centralnych]] ([[ESBC]]). Dzięki temu Narodowy Bank Polski rozpoczął współprace z [[Europejski Bank Centralny|Europejskim Bankiem Centralnym]] i innymi bankami centralnymi krajów [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]. Działalność z EBC polega na roboczych relacjach ekspertów NBP i EBC oraz organizowaniu różnych form kursów. NBP przekazuje EBC [[dane]] umożliwiające spojrzenie na sytuacje gospodarczą w stopniu UE.
* Współdziałanie z Bankiem Rozrachunków Międzynarodowych (BRM)
Narodowy Bank Polski utrzymuje z BMR relacje w zakresie finansów. Narodowy Bank Polski jest [[akcjonariusz|akcjonariuszem]] BRM przez co odgrywa istotną role w współdziałaniu Banków Centralnych.

==Pozostałe działalności Banku==
* Działalność emisyjna
NBP jest jedyną uprawnioną w Rzeczypospolitej Polskiej instytucją do wprowadzaniu w obieg pieniężny złotych i groszy. Zgodnie z ustawą są to powszechne środki płatnicze w Polsce. Oznacza to, że mają [[zdolność]] do zwalniania zobowiązań oraz nie można odmówić ich przyjęcia podczas płatności.
Monety i banknoty są znakami pieniężnymi emitowanymi przez NBP. Monety emitowane są w dwóch grupach. Podstawową są te, które służą do płatności w powszechnym obiegu. Pozostałą grupę tworzą monety o znaczeniu kolekcjonerskim. Do NBP należy również likwidowanie z obiegu poszczególnych znaków pieniężnych.
W przypadku przyjęciu europejskiej waluty euro jako prawnego środka płatniczego emitentem banknotów będzie Europejski [[Bank Centralny]], natomiast NBP pozostanie wyłącznie emitentem monet.
* Działalność statystyczna
Działalność statystyczna w kontekście obszarów zainteresowania NBP to kwartalne rachunki finansowe, pozyskiwanie danych z niebankowych instytucji finansowych, a także analizowanie danych dotyczących emisji [[Papier wartościowy|papierów wartościowych]].
Dane po odpowiednim przeprocesowaniu przekazywane są organizacjom międzynarodowym, takim jak Międzynarodowy [[Fundusz]] Walutowy, Bank Światowy, [[Organizacja]] Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz Bank Rozrachunków Międzynarodowych. Szczególnie intensywna jest współ[[praca]] z Europejskim Bankiem Centralnym, wynikająca z uczestnictwa NBP w Europejskim Systemie Banków Centralnych. Najistotniejszym zadaniem w tej dziedzinie jest pełne dostosowanie opracowywanej statystyki do wymogów Unii Europejskiej.
* Działalność edukacyjna i informacyjna
Istotnym elementem misji NBP - jako banku centralnego wspierającego [[rozwój]] gospodarczy Rzeczypospolitej Polskiej - jest podejmowanie działań służących upowszechnianiu wiedzy o zasadach funkcjonowania rynku finansowego, pobudzaniu postaw przedsiębiorczych, kształtowaniu odpowiedzialności przy podejmowaniu decyzji finansowych, podnoszeniu poziomu znajomości zagadnień ekonomicznych, popularyzowaniu wiedzy na temat ekonomicznego dziedzictwa narodowego oraz promowaniu nowoczesnych postaw wpływających na kształtowanie kapitału społecznego.
NBP realizuje wskazane [[cele]] m.in. poprzez: opracowywanie oraz wspieranie projektów edukacyjnych o tematyce ekonomicznej skierowanych do różnych grup odbiorców, zwłaszcza do środowisk szkolnych i akademickich, liderów opinii społecznej oraz środowisk zagrożonych wykluczeniem finansowym; wyrównywanie szans edukacyjnych młodzieży studiującej na kierunkach ekonomicznych dzięki programom stypendialnym; rozbudowaną działalność wydawniczą; ogólnodostępną działalność Centrum Pieniądza NBP i Centralnej Biblioteki NBP, jednej z najlepiej zaopatrzonych polskich bibliotek naukowych o profilu ekonomicznym.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Bank centralny]]}} — {{i5link|a=[[System rezerwy federalnej]]}} — {{i5link|a=[[Funkcje banku centralnego]]}} — {{i5link|a=[[Międzynarodowy Fundusz Walutowy]]}} — {{i5link|a=[[Europejski System Banków Centralnych]]}} — {{i5link|a=[[Europejski System Walutowy]]}} — {{i5link|a=[[Bank Rozrachunków Międzynarodowych]]}} — {{i5link|a=[[Rada Polityki Pieniężnej]]}} — {{i5link|a=[[Rezerwy dewizowe]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Dobosiewicz Z. (2011), ''Bankowość'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
* Gajewski P., Skiba L. (2010), ''Problemy polityki fiskalnej Polski na drodze do strefy euro w kontekście uwarunkowań i doświadczeń innych postaw'', Narodowy Bank Polski
* Głuchowski J. (red.) (1999), ''Bankowość. Podręcznik dla studentów'', Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań
* Gronkiewicz-Waltz H. (1992), ''Bank centralny od gospodarki planowej do rynkowej'', Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa
* Grostal W. i in. (2016), ''[https://nbp.pl/wp-content/uploads/2022/11/Alternatywne_Strategie_PP.pdf Alternatywne strategie polityki pieniężnej]'', Narodowy Bank Polski, Warszawa
* Jaworski W., Zawadzka Z. (red.) (2010), ''Bankowość: podręcznik akademicki'', Poltext, Warszawa
* Kaszubski R., Tupaj-Cholewa A. (2010), ''Prawo bankowe: Podręcznik'', Wolters Kluwer, Warszawa
* ''Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970780483 Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483]
* Myślak E. (2013), ''Narodowy Bank Polski w systemie ustrojowym Rzeczypospolitej Polskiej'', Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
* Strona internetowa: ''[https://www.nbp.pl Narodowy Bank Polski]''
* ''Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim.'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19971400938 Dz.U. 1997 Nr 149 poz. 938]
</noautolinks>

{{a|Przemysław Żur, Katarzyna Woda, Krzysztof Piwowarczyk}},
[[Kategoria:Instytucje finansowe]]

{{#metamaster:description|Narodowy Bank Polski - bank centralny Rzeczpospolitej Polskiej. Utrzymuje stabilność cen, realizując politykę monetarną i wspierając politykę gospodarczą rządu. Cel: inflacja na poziomie 2,5% z akceptowalnymi wahaniami.}}

Narodowy Bank Polski - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links