Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2023-11-23T22:28:32Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

Różnica między [[dochód|dochodami]] a [[wydatek|wydatkami]] w danym [[rok budżetowy|roku budżetowym]] stanowi nadwyżkę budżetu lub [[deficyt budżetowy|deficyt budżetu]] w tym roku.

[[Budżet]], jako zestawienie dochodów i wydatków, może się znajdować w jednym z trzech stanów:
* przewagi dochodów nad wydatkami, co nazywamy stanem nadwyżki budżetowej
* niedoboru dochodów w stosunku do wydatków, co nazywamy stanem deficytu budżetowego
* zrównoważenia dochodów i wydatków, co nazywamy stanem równowagi budżetowej

Osiąganie stanu nadwyżki oznacza, że [[podmiot gospodarczy]] pozyskuje z otoczenia więcej środków finansowych niż mu oddaje. Rozróżniamy nadwyżki:
* planowaną - stanowiącą [[zabezpieczenie]] wykonania budżetu
* zrealizowaną - [[zasób]] środków pieniężnych, który przechodzi na następny okres budżetowy

==TL;DR==
Nadwyżka budżetowa to sytuacja, w której dochody przewyższają wydatki. W przypadku firm i gospodarstw domowych jest to pożądane, ale w budżecie państwa może być zarówno pozytywne, jak i negatywne. Nadwyżka może wynikać z korzystnej koniunktury gospodarczej lub być narzędziem stabilizacyjnej polityki gospodarczej. Natomiast nadwyżka pierwotna oznacza różnicę między deficytem budżetu a kosztami obsługi długu publicznego. Wszystkie dane dotyczące wykonania budżetu są jawne i podawane do publicznej wiadomości przez Ministerstwo Finansów i jednostki samorządu terytorialnego.

==Nadwyżka budżetowa mniejszych jednostek gospodarczych==

W przypadku przedsiębiorstwa czy też gospodarstwa domowego, stan nadwyżki budżetowej jest pozytywny i jak najbardziej pożądany.

[[Firma]] generuje [[zysk]] operacyjny, który może przeznaczyć na [[inwestycje]] - [[nadwyżka]] jest zamieniana na inne formy aktywów przynoszące [[dochód]] - lub na tworzenie zapasów. Zaś [[gospodarstwo domowe]] gromadzi oszczędności i powiększa swoje dobra, i, tak jak w przypadku przedsiębiorstwa, może je przeznaczyć na dalsze powiększanie swojego majątku.

Możemy tutaj mówić o korzystnej sytuacji, ale pod warunkiem, że osiągnięta nadwyżka nie będzie skutkiem zaniżania wydatków, przez co dany podmiot nie osiąga swoich celów ani nie wykonuje zadań.

<google>n</google>

==Nadwyżka budżetu państwa==
Powszechnie nadwyżka kojarzy się ze zjawiskiem optymistycznym. O ile powyżej tak właśnie było, to w przypadku budżetu państwa nie jest to sytuacja jednoznaczna. Możemy ją postrzegać zarówno jako pozytywną jak i negatywną.

Istnieją dwie sytuacje, w których możemy mówić o pozytywnych aspektach wypracowania nadwyżki:
* jako [[rezultat]] osiągnięty w wyniku wyjątkowo korzystnej koniunktury gospodarczej, gdy rzeczywiste [[dochody]] przekroczyły te planowane i były wyższe od zaplanowanych wydatków - jest to stan przejściowy, w czasie którego środki z nadwyżki są przeznaczane np. do wykupienia długu publicznego
* gdy stanowi ona narzędzie stabilizacyjnej polityki gospodarczej jako mechanizm ściągania nadmiaru [[siła nabywcza|siły nabywczej]]
# gdy siła nabywcza społeczeństwa dąży do osiągnięcia popytu, którego [[gospodarka]] nie będzie w stanie zaspokoić
# gdy siła nabywcza społeczeństwa musi zostać zneutralizowana z powodu przestawienia gospodarki na inne [[cele]], np. w przypadku wojny (nadwyżka budżetowa służy finansowaniu działań wojennych)

Wystąpienie nadwyżki może być sytuacją przypadkową, jednorazową, która z pewnością nie powtórzy się w następnym okresie. Jeżeli natomiast jest to zjawisko permanentne, osiąganie jej będzie szkodliwe z punktu widzenia wzrostu gospodarczego. Będzie to bowiem sygnał, że obciążenia podatkowe są nadmiernie wysokie i trzeba dążyć do ich obniżenia.

==Nadwyżka budżetowa pierwotna==
Aby dojść do pojęcia nadwyżki pierwotnej, skupmy się najpierw na deficycie pierwotnym. Jest to różnica między deficytem budżetu a kosztami obsługi długu publicznego, do których zaliczamy:
* [[koszty]] odsetkowe, stanowiące ponad 95% kosztów obsługi długu
* koszty emisji papierów skarbowych
* rozliczenia z tyt. gwarancji i poręczeń udzielonych przez [[Skarb Państwa]]
Możliwości wyniku są trzy - [[deficyt]] pierwotny jako [[wartość]] dodatnia, zerowa lub ujemna.

W okolicznościach, gdy mamy do czynienia z wartością ujemną, budżet musi wygospodarować nadwyżkę. W takim położeniu występuje bardzo niekorzystna sytuacja z punktu widzenia funkcji budżetu. Deficyt nie może pokryć dodatkowych wydatków budżetowych, ponieważ jest pochłaniany przez koszty obsługi długu publicznego. Ponadto koszty obsługi pochłaniają dalsze dochody, przez co nie możemy ich przeznaczyć na dostarczanie dóbr publicznych i społecznych, co jest jedną z funkcji budżetu, ani na pobudzanie [[gospodarka|gospodarki]]. Nie ma też możliwości zwiększenia [[popyt]]u, a rynki kurczą się zamiast rozszerzać. W takich warunkach osiągnięta nadwyżka jest przeznaczana na obsługę długu publicznego.

Dodatnia różnica między kosztami obsługi długu publicznego a deficytem jest nazywana nadwyżką pierwotną. Oznacza ona, że, gdyby nie koszty obsługi długu, państwo miałoby nadwyżkę - jego dochody byłyby wyższe od wydatków.

==Kwestie prawne==
Zgodnie z art. 33. ust. 1. ustawy o finansach publicznych, gospodarka środkami publicznymi jest jawna (z zastrzeżeniem ust. 2.).

[[Dane]] dotyczące wykonania budżetu, w tym kwotę deficytu lub nadwyżki, podaje do publicznej wiadomości Minister Finansów ([[budżet państwa]]) oraz [[zarząd]] jednostki samorządu terytorialnego (budżet JST).

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Popyt efektywny]]}} — {{i5link|a=[[Deficyt budżetowy]]}} — {{i5link|a=[[Wydatki inwestycyjne]]}} — {{i5link|a=[[Oszczędności]]}} — {{i5link|a=[[Dochód narodowy]]}} — {{i5link|a=[[Produkt Narodowy Brutto]]}} — {{i5link|a=[[Dywidenda]]}} — {{i5link|a=[[Arthur Cecil Pigou]]}} — {{i5link|a=[[Siła nabywcza]]}} — {{i5link|a=[[Kolportaż]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Prokopowicz J., Jankowska-Huflejt H. (2008), ''[https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BAR9-0004-0068 Ocena ekonomiczna kierunków działalności rolniczej gospodarstw ekologicznych mierzona standardową nadwyżką bezpośrednią 2006]''. Journal of Research and Applications in Agricultural Engineering, 53(4)
* Smid W. (2012), ''BOSS Leksykon'', Dr Lex, Kraków
* ''Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20091571240 Dz.U. 2009 nr 157 poz. 1240]
* Wernik A. (2014), ''Finanse publiczne'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
* Wiewióra M. (2008), ''Wpływ nadwyżki operacyjnej budżetu na kondycję finansową jednostki samorządu terytorialnego''. Samorząd Terytorialny, nr 11
* Żyżyński J. (2009), ''Budżet i polityka podatkowa. Wybrane zagadnienia'', Wydawnictwo Naukowe, PWN, Warszawa
</noautolinks>

{{a|Gabriela Wróbel}}

[[en:Budgetary surplus]]
[[Kategoria:Finanse publiczne]]

{{#metamaster:description|Nadwyżka budżetowa to różnica między dochodami a wydatkami w danym roku budżetowym. Dowiedz się więcej na stronie encyklopedii.}}

Nadwyżka budżetowa - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links