Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2024-01-10T21:50:41Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Ewaluacja''' - jest to kompleksowa [[ocena]] danego [[projekt]]u, polityki, programu czy inwestycji, biorąca pod uwagę wszystkie jego stadia, to jest - [[planowanie]], realizacja, oraz [[pomiar]] rezultatów. Dostarcza ona [[informacje|informacji]] wykorzystywanych przy [[proces decyzyjny|procesie decyzyjnym]].

Zgodnie z rozporządzeniem [[Rada Europy|Rady Europejskiej]] nr 1083/ 2006 z dnia 11 lipca 2006 roku wszystkie Kraje Członkowskie zobowiązane są do przeprowadzenia ewaluacji pomocy finansowej z [[fundusze strukturalne|funduszy strukturalnych]] i jej wykorzystania.

Ewaluacje można podzielić pod względem celu na [[cele strategiczne|strategiczne]] (ocena działań w odniesieniu do [[cel]]ów krajowych i wspólnotowych) i [[cele organizacji|operacyjne]] (wspieranie procesu monitorowania tych działań). Występuje też podział ze względu na moment wykonania ewaluacji danego działania - ewaluacja ex ante (przed rozpoczęciem realizacji), ewaluacja bieżąca (w trakcie realizacji), oraz ewaluacja ex post (po zakończeniu realizacji).

Jako [[metoda]] oceny interwencji ewaluacja zyskuje systematycznie na znaczeniu, po roku 2013 ma być głównym miernikiem oceny [[polityka regionalna|polityki regionalnej]] i [[polityka spójności|spójności]].

==TL;DR==
Ewaluacja to kompleksowa ocena projektów, polityk, programów czy inwestycji, mająca na celu dostarczenie informacji dla procesu decyzyjnego. Istnieją różne rodzaje ewaluacji, takie jak ex ante, mid-term, on-going i ex post, które różnią się momentem wykonania oraz przedmiotem oceny. Ewaluacja ma także znaczenie w zarządzaniu projektami, gdzie jest postrzegana jako faza cyklu życia projektu. Może być realizowana przez instytucje zewnętrzne, wewnętrzne lub jako autoewaluacja. Ewaluacja jest istotnym narzędziem w ocenie polityki regionalnej i spójności.

==Ewaluacja a zarządzanie projektami==
[[Plik:Fazy cyklu życia projektu według metodyki PCM.png|300px|right|thumb|Rys. 1 Fazy cyklu życia projektu według metodyki PCM]]

W obszarze zarządzania projektami ewaluacja może być postrzegana jako faza [[cykl życia projektu|cyklu życia projektu]] [M.Trocki i in. 2013, s. 87]. Zdaniem O. Nadskakuły "ewaluacja projektu - jest to kompleksowy [[system]] oceny wartości projektów pod kątem finansowym, użytkowym oraz realizacji strategii organizacji" (O. Nadskakuła 2010, s. 9]. Jest to etap, w którym instytucja, która finansuje [[przedsięwzięcie]], dokonuje oceny po to, aby wyjaśnić, co zostało zdobyte i wyciągnąć wnioski dla następujących projektów. Ewaluacja projektu jest częścią zarządzania cyklu życia projektu ([[Metodyka PCM|PCM]] - [[system zarządzania]] projektami przyjęty przez [[Komisja Europejska|Komisję Europejską]] w 1992 roku). Podstawowe zasady PCM wskazują, że ewaluacja musi być [M.Trocki i in. 2013, s. 87]:
* obiektywna i niezależna,
* prawdziwa i jednoznaczna,
* włączać interesariusza,
* użyteczna.

Ewaluacja projektu jest złożonym i powtarzającym się procesem, więc zatem najważniejszymi kryteriami ewaluacji projektów są ich koszto - i czasochłonność.
Gromadzenie wiedzy o statusie projektu jest bardzo ważnym elementem kontrolowania w ujęciu paradygmatów zarządzania [P. Zaskórski 2012, s. 44]

<google>n</google>

==Rodzaje ewaluacji==
ze względu na czas realizacji:
* '''Ewaluacja ''ex ante''' (często zwana ewaluacją systemową) - jest wykonywana przed rozpoczęciem przedsięwzięcia lub [[program|programu]]. Ma na celu ustalenie w jakim stopniu podejmowany projekt będzie zgodny z przyjętymi założeniami i czy będzie możliwość uzyskania efektów długookresowych [M.Trocki i in. 2012, s. 272]. Ewaluacja ''ex ante'' pozwala ocenić praktyczność i [[Racjonalność działania|racjonalność]] wykonywania projektu, a także jego stan przygotowawczy. Umożliwia to możliwość rezygnowania lub modyfikowania projektu jeszcze przed jego etapem początkowym, chociaż nie daje [[prawo]] ocenić wyniki projektu [M. Wirkus i in. 2014, s. 150]. Bardzo często [[proces]] ewaluacyjny jest wykonywany przez odpowiednio powołanych dla tego ekspertów na podstawie dokumentów przygotowanych przez realizatorów projektu [J.Kisielnicki 2017, s. 335]. Ewaluacja systemowa zwykle jest przygotowywana na podstawie metody [[Matryca logiczna|Matrycy Logicznej Projektu]](ang. Log Frame Matrix) [M.Trocki i in. 2013, s. 91].
* '''Ewaluacja ''mid term''' - jest wykonywana w połowie wdrażania przedsięwzięcia lub programu. Jej celem jest zbadać przybliżone efekty realizowanych projektów, ich wyniki, stopień osiągnięcia celów i [[jakość]] wykorzystania [[zasób|zasobów]] [M.Trocki i in. 2012, s. 272]. Ewaluacja ''mid-term'' pozwala modyfikować założenia opracowane na etapie początkowym projektu, np. częściowa [[zmiana]] celów. Taka ewaluacja jest dokonywana w oparciu o [[dane]] z procesów monitoringowych [J.Kisielnicki 2017, s. 301]. W wyniku zależenia problemów, ewaluator powinien określić odpowiednie polecenia [M.Trocki i in. 2013, s. 94].
* '''Ewaluacja ''on-going''' (często zwana ewaluacją bieżącą) - jest wykonywana w trakcie realizowania projektu, w dowolnym czasie — przeciwnie do ewaluacji ''mid term'' nie istnieje tutaj dokładnie ustalony termin wykonania. Bardzo często ewaluacja bieżąca jest realizowana w wyniku wykrycia istotnych problemów ważnych parametrów przedsięwzięcia. Ewaluacja ''on-going'' jest przede wszystkim związana z odnotowanym problemem, a jej wynikiem są pomysły jego rozwiązania, np. podział zasobów, zmiany w strukturze zarządzania [M.Trocki i in. 2012, s. 272]. W odróżnieniu od ewaluacji ''ex ante'', która jest bardziej teoretyczna i oparta na prognozach i przypuszczeniach, ewaluacja bieżąca analizuje już aktualną sytuację, realne odchylenia i efekty. W tym samym czasie porównując z ewaluacja ''ex post'', która sprzyja zwłaszcza wyciągnięciu i podsumowaniu wniosków dla przyszłych interwencji, ewaluacja bada efekty w tym samym czasie i momencie, w którym one występują. W związku z tym, jest ona najbardziej wiarygodna i pozwala zmodernizować projekt na bieżąco. Ewaluacja ''on-going'' liczy największa grupę badan wdrażanych w [[sektor publiczny|sektorze publicznym]] [M.Trocki i in. 2013, s. 95].
* '''Ewaluacja ''ex post''' - jest wykonywana po zakończeniu realizowanego projektu. Zwykle badaniu poddają się efekty długotrwale — ''[[skuteczność]]'' (ang. effectiveness) umożliwiająca określenie stopnia osiągnięcia celów założonych na etapie planowania przedsięwzięcia, ''[[efektywność]]'' (ang. efficiency) polegająca na porównaniu wykorzystanych zasobów z uzyskanymi rezultatami, ''trafność'' (ang. relevance), która pozwala ocenić zgodność celów projektu z wymaganiami i zapotrzebowaniem sektora, regionu czy kraju oraz ''trwałość'' (ang. sustainability), za pomocą której można wyznaczyć trwałość efektów projektu po zakończeniu jego finansowania [J.Kisielnicki 2017, s. 336]. Wyniki i polecenia z ewaluacji ''ex post'' często są wykorzystywane w fazie planowania następnych projektów. Wyodrębnia się ewaluację następczą, realizowaną od razu po zamknięciu projektu i zrealizowaną po pewnym czasie od tego przedsięwzięcia [M.Trocki i in. 2012, s. 272]. Ewaluacja ex-post przedstawia, w jakim stopniu wyniki projektu usprawiedliwiają poniesione [[koszty]]. Poza tym, w czasie ewaluacji badane są czynniki zdobytego sukcesu lub porażki [M.Trocki i in. 2013, s. 95].

ze względu na przedmiot ewaluacji:
* '''Ewaluacja globalna''' - [[badanie ewaluacyjne]] obejmujące obszar analizowanego przedsięwzięcia w całości.
* '''Ewaluacja horyzontalna''' (często zwana ewaluacją tematyczną) - badanie ewaluacyjne obejmujące jeden lub kilka obszarów tematycznych w ramach jednego lub większej ilości projektów [M.Trocki i in. 2012, s. 273]. Przykładem ewaluacji horyzontalnej można nazwać badania weryfikujące zasadę równości szans w różnorodnych programach lub stopień wpływu polityki strukturalnej na [[społeczeństwo]] informacyjne[M.Trocki i in. 2013, s. 95].
* '''Ewaluacja szczegółowa''' (często zwana ewaluacją uzupełniająca) - badanie ewaluacyjne oceniające jedno wybrane zagadnienie w ramach jednego przedsięwzięcia [M.Trocki i in. 2012, s. 273].

ze względu na funkcje:
* '''Ewaluacja formatywna''' - badanie ewaluacyjne koncentruje się na analizie procesów i ich modernizowaniu [M.Trocki i in. 2012, s. 273]. Ewaluacja formatywna jest zatem narzędziem wykorzystywanym w procesach decyzyjnych wpierające podniesieniu wartości przyszłych lub aktualnych projektów [M.Trocki i in. 2013, s. 96].
* '''Ewaluacja podsumowująca''' (często zwana ewaluacją konkluzywną) dzięki której analizie poddają się wyniki projektu jako całości. Jest ona narzędziem, który wspiera procesy decyzyjne dotyczące przyszłej realizacji przedsięwzięcia [M.Trocki i in. 2012, s. 273]. Ewaluacja podsumowująca jest wykonywana w formie ''post'' przeglądu projektu i systemu [J.Nicholas 2015, s. 671].

ze względu na podmiot oceniający:
* '''Ewaluacja zewnętrzna''' - podmiotem prowadzącym badanie ewaluacyjne jest instytucja zewnętrzna, co zwykle gwarantuje bardzo dobrą jakość i obiektywne badania, jak i również niską cenę (ze względu na konkurencję jaka występuje w tym obszarze). Wadą ewaluacji zewnętrznej może być niska znajomość organizacji realizującej przedsięwzięcie, nieadekwatne do realnej sytuacji wnioski podejmowane przez podmiot oceniający [M.Trocki i in. 2012, s. 273].
* '''Ewaluacja wewnętrzna''' - podmiotem prowadzącym badanie ewaluacyjne jest [[organizacja]] związana bezpośrednio lub pośrednio z administracją realizacji przedsięwzięcia, co zapewnia dobrą znajomość tematyki i poświęcenie. Wadą ewaluacji wewnętrznej jest brak sprawiedliwości i personelu z odpowiednimi kwalifikacjami [M.Trocki i in. 2012, s. 273]. Ewaluacja wewnętrzna prowadzi do tego, aby jednostki zewnętrzne nie mieli możliwości podejmować decyzji negatywnych z punktu widzenia wykonywanego przedsięwzięcia. Czasami ewaluacja wewnętrzna zamienia się w autoewaluację [M.Trocki i in. 2013, s. 97].
* '''Autoewaluacja'''("krytyczna refleksja nad własną pracą") - podmiotem prowadzącym badanie ewaluacyjne są osoby, które bezpośrednio zaangażowane we wdrażanie projektu. Pozwala ocenić jakość projektu jak i jego realizację. Bardzo często jest ona wykorzystywana w przypadku oceniania tylko niektórych odcinków przedsięwzięcia, a nie projektu w całości (np. założenia finansowe) [M.Trocki i in. 2012, s. 274]. Zaletą takiej ewaluacji jest [[funkcja]] wspierająca — uczestnicy zwiększają samoświadomość i obserwują procesu uczenia się [M.Trocki i in. 2013, s. 97].

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Metodyka PCM]]}} — {{i5link|a=[[Zarządzanie komunikacją wg PMBOK]]}} — {{i5link|a=[[Portfel projektów]]}} — {{i5link|a=[[Szacowanie czasu trwania zadań]]}} — {{i5link|a=[[Zarządzanie ryzykiem wg PMBOK]]}} — {{i5link|a=[[Badanie ewaluacyjne]]}} — {{i5link|a=[[Analiza ryzyka]]}} — {{i5link|a=[[PCM - Etap oceny i audytu]]}} — {{i5link|a=[[Arkusz analizy ryzyka]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Dasgupta P., Sen A., Marglin S. (1972), ''Guidelines for project evaluation. In UNIDO. Project Formulation and Evaluation'', (Vol. 2). United Nations. UNIDO
* Frechtling J. (2002), ''[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED468812.pdf The 2002 User-Friendly Handbook for Project Evaluation]''
* Johnston S., Kozak M., Pyszkowski A., Sieradzki J. (1999), ''Od programu Phare do zreformowanych Funduszy Strukturalnych'', Polska Agencja Rozwoju Regionalnego, Warszawa
* Kisielnicki J. (2017), ''Zarządzanie projektami. Ludzie - procedury - wyniki'', Wydawnictwo Nieoczywiste, Piaseczno
* Kisielnicki J. (2017), ''Zarządzanie projektami. Ludzie - procedury - wyniki'', Wydawnictwo Nieoczywiste, Piaseczno
* Kozak M., Kukliński A., Szlachta J. (red.) (1997), ''Polityka rozwoju regionalnego - innowacje i restrukturyzacja'', Polska Agencja Rozwoju Regionalnego, Uniwersytet Warszawski, Centralny Urząd Planowania, Warszawa
* Łopacińska L. (2011), ''[https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BAR0-0060-0050/c/httpwww_bg_utp_edu_plartpe22011pe22011265-276.pdf Ewaluacja strategicznych programów badawczych]'', Problemy eksploatacji, nr 2
* Nadskakuła O. (2010), ''Ewaluacja projektów'', Bizzare, Warszawa
* Nicholas J., Steyn H. (2015), ''Zarządzanie projektami zastosowania w biznesie, inżynierii i nowoczesnych technologiach'', Wolters Kluwer, Warszawa
* Trocki M. (2012), ''Nowoczesne zarządzanie projektami'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
* Trocki M. (2013), ''Ocena projektów - koncepcje i metody'', Oficyna Wydawnicza Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa
* Walaszczyk L. (2016), ''[https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-c1cb3736-0e23-4a09-b67d-065c36c1db65/c/walaszczyk_belina_evaluation_2_2016.pdf Evaluation model for innovative research projects in the 2014-2020 perspective]'', Problemy eksploatacji, nr 2
* Wirkus M., Roszkowski H., Dostatni E., Gierulski W. (2014), ''Zarządzanie projektem'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
* Zaskórski P. (2012), ''[https://zeszyty-naukowe.wwsi.edu.pl/zeszyty/zeszyt8/Ewaluacja_Projektow.pdf Ewaluacja projektów]'', Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Informatyki w Warszawie, nr 8
</noautolinks>

{{a|Elvira Shymanevska, Piotr Urbański}}

[[en:Project evaluation methods]]
[[Kategoria:Budżetowanie i koszty]]

{{#metamaster:description|Ewaluacja projektu - kompleksowa ocena, uwzględniająca planowanie, realizację i rezultaty. Pomaga w decyzjach przy funduszach strukturalnych.}}

Ewaluacja projektu - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links