Zobowiązania

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobowiązania
Pojęcie główne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Ujęcie prawne

Zgodnie z kodeksem cywilnym zobowiązanie polega na tym, że "wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić" (art. 353 par. 1 kodeksu cywilnego). "Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu" (art. 353 par. 2 KC). Wymiana dóbr i usług o charakterze majątkowym jest regulowane przez prawo zobowiązań.

Ujęcie rachunkowe

Zobowiązania zgodnie z ustawą o rachunkowości, to wynikające ze zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości obowiązki wykonania świadczenia o określonej wartości, co będzie wiązało się z wykorzystaniem posiadanych lub przyszłych aktywów. Zobowiązanie finansowe polega na wydaniu aktywów finansowych lub wymianieinstrumentów finansowych pomiędzy podmiotami.

Zobowiązania finansowe powstałe przez zobowiązanie się jednej ze stron umowy najczęściej obejmuje poniższe kategorie. Są to:

  • kredyty bankowe
  • zaciągnięte pożyczki
  • zobowiązania z tytuły emisji dłużnych papierów wartościowych
  • dodatkowo naliczone odsetki od kredytów, pożyczek jak i odsetki oraz dyskonto naliczone przy emisji dłużnych papierów wartościowych

Ujęcie zobowiązań w bilansie

W bilansie jednostki gospodarczej zobowiązania występują po stronie pasywów, czyli źródeł finansowania majątku przedsiębiorstwa. Stanowią one obok kapitału własnego, dodatkowe źródło pozyskiwania środków. Z racji, że są to środki, które podlegają zwrotowi w określonym czasie, nazywane są one kapitałem obcym.

Podział zobowiązań

Zobowiązania długoterminowe jest to ta część zobowiązań, które są wymagalne po upływie 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Zalicza się do nich:

Zobowiązania krótkoterminowe jest to ta część zobowiązań, które są wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Zalicza się do nich:

  • zobowiązania z tytułu dostaw i usług,
  • zobowiązania z tytułu podatków, ceł i ubezpieczeń i innych świadczeń (wobec budżetów, urzędu celnego, ZUS i innych instytucji publicznoprawnych),
  • zobowiązania z tytułu wynagrodzeń (zobowiązania wobec pracowników wynikające z wykonanej dla jednostki pracy),
  • inne zobowiązania np. z tytułu ubezpieczeń majątkowych, z tytułu kosztów wynikających z podróży służbowych, wobec pracowników z tytułu należnych im ekwiwalentów,
  • fundusze specjalne.

Podmioty stosunku zobowiązaniowego

  • wierzyciel- podmiot uprawniony, przysługuje mu wierzytelność, na którą składa się jedno lub kilka roszczeń. Roszczenie może być skierowane przeciwko dłużnikowi.
  • dłużnik- podmiot zobowiązany, ciąży na nim powinność spełnienia świadczenia.

Źródła zobowiązania

Przedmiot zobowiązania

Świadczenie jest zachowaniem dłużnika względem wierzyciela. Może polegać na działaniu lub na zaniechaniu. Zobowiązanie wystąpi, gdy świadczenie jest wykonalne.

Zobowiązania solidarne

Szczególny rodzaj powiązania. W sytuacji gdy zobowiązanie solidarne występuje, oznacza to solidarność wierzycieli (solidarność czynna) i solidarność dłużników (solidarność bierna).

Solidarność czynna Polega ona na tym, że w stosunku występuje kilku uprawnionych wierzycieli, względem których dłużnik spełniając świadczenie do rąk dowolnie wybranego wierzyciela, reguluje dług wobec wszystkich.

Solidarność bierna Polega ona na tym, że występuje kilku dłużników zobowiązanych wobec wierzyciela, który może wedle własnego wyboru żądać wykonania zobowiązania w całości lub w części od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z tego obowiązku.

Solidarność dłużników zwiększa szanse zaspokojenia roszczenia wierzyciela.

Wykonanie zobowiązania

Zgodnie z art. 354 par. 1 KC dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno- gosporaczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje- także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. W ten sam sposób powinien współdziałać wierzyciel (art. 354 par. 2 KC). Zobowiązanie zostanie wykonane, gdy dłużnik zaspokoi interes wierzyciela.

Bibliografia

  • Messner Z., Pfaf J., Podstawy rachunkowości, SKwP, Warszawa, 2001, s. 49
  • Gierusz B., Podręcznik samodzielnej nauki księgowania, ODDK, Gdańsk, 2004, s. 47-49
  • Katner W.J., Prawo cywilne i handlowe w zarysie, LEX, Warszawa, 2014, s. 212-213, 226-227, 228-229.
  • Pfaff J., Rachunkowość finansowa z uwzględnieniem MSSF,Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2013, s. 255-266.
  • Elementy prawa, pod red. W. Kocota, Difin, Warszawa, 2004, s. 118,
  • Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r, (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.), art. 353
  • Art.354, Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. ,Kodeks Cywilny, (Dz.U. 1964 Nr 16 poz. 93)

Autor: Agnieszka Miszczyszyn, Karolina Cabała