Rynek usług turystycznych
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka
W ujęciu przedmiotowym rynek usług turystycznych można określić jako proces, w którym usługobiorcy (nabywcy usług turystycznych) i usługodawcy (wytwórcy usług turystycznych) określają, co chcą kupić i sprzedać, i na jakich warunkach[1].
W ujęciu podmiotowym rynek usług turystycznych oznacza określony zbiór nabywców usług turystycznych i wytwórców usług turystycznych dokonujących transakcji rynkowych, których przedmiotem są usługi turystyczne.
Definiowanie pojęcia usług turystycznych może się opierać na wyliczeniu rodzajów usług objętych tym pojęciem, takich jak: usługi przewozowe, hotelarskie, rekreacyjne, gastronomiczne, organizatorskie itp. [2].
Usługami turystycznymi będą wszelkie usługi świadczone turystom. Ustawodawca definiuje usługi turystyczne jako "usługi przewodnickie (przewodników turystycznych), usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym"[3].
[edytuj] Cechy rynku turystycznego
Rynek turystyczny charakteryzuję następujące cechy[4]:
</div>
- jest to rynek towarów i usług (z przewagą usług),
- występuje tutaj popyt łączny na towary i usługi, których sprzedaż się wzajemnie uzupełnia,
- konsumpcja występuje w miejscu podaży jednocześnie z produkcją usług,
- rynek turystyczny występuje nie tylko w miejscu czasowego pobytu turystów, ale także w miejscu stałego zamieszkania przed wyjazdem oraz po powrocie z podróży.
Rynek turystyczny można analizować z punktu widzenia różnych kryteriów.
Tablica 1 Kryteria podziału i rodzaje rynków usług turystycznych
| KRYTERIUM PODZIAŁU | RODZAJE RYNKÓW TURYSTYCZNYCH |
| Kryterium geograficzne | Rynek lokalny
Rynek regionalny Rynek krajowy Rynek kontynentalny Rynek światowy |
| Rodzaj usług turystycznych | Rynek usług hotelarskich
Rynek usług gastronomicznych Rynek usług transportowych |
| Grupy wiekowe turystów | Rynek turystyki młodzieżowej
Rynek turystyki emerytów |
| Relacja: miejsce zamieszkania i miejsce docelowe | Rynek turystyki przejazdowej
Rynek turystyki wyjazdowej |
| Cel podróży | Rynek turystyki biznesowej
Rynek turystyki kongresowej Rynek turystyki zdrowotnej Rynek turystyki wypoczynkowej Rynek turystyki krajoznawczej Rynek turystyki religijnej Rynek turystyki kulturalnej Rynek turystyki motywacyjnej |
Źródło: J. Altkorn, Marketing w turystyce, PWN, Warszawa 1998, s. 19.
[edytuj] Relacje na rynku
Rynek usług turystycznych jest odzwierciedleniem stosunków, które nie mają jednorodnego charakteru. Rynek ten tworzą:
- relacje zachodzące między wytwórcami usług turystycznych (usługodawcami) a nabywcami usług turystycznych (usługobiorcami),
- relacje zachodzące między wytwórcami usług turystycznych (usługodawcami),
- relacje zachodzące między nabywcami usług turystycznych (usługobiorcami).
Stosunki zachodzące między działającymi obok siebie usługodawcami i usługobiorcami są określane jako stosunki równoległe. Relacje zachodzące między usługodawcami a usługobiorcami są natomiast określane jako stosunki wymiany. Rynek usług turystycznych tworzą zatem stosunki wymiany między wytwórcami usług turystycznych a nabywcami usług turystycznych oraz stosunki równoległe między usługodawcami a i stosunki równoległe między usługobiorcami[5].
Stosunki równoległe zachodzące między przedsiębiorstwami turystycznymi lub miedzy nabywcami usług turystycznych nie odzwierciedlają konfrontacji zamiarów sprzedaży z zamiarami zakupu.
Treścią tych stosunków są:
- konfrontacja zamiarów jednych podmiotów świadczących usługi turystyczne z zamiarami innych usługodawców turystycznych,
- konfrontacja zamiarów jednych nabywców dotyczących kupna z zamiarami innych nabywców.
Dokonująca klasycznego podziału podmiotów rynkowych, wraz z odniesieniem się do rynku usług turystycznych podmiotami tego rynku będą :
- W grupie nabywców:
- indywidualni (gospodarstwa domowe),
- instytucjonalni (podmioty masowo kupujące usługi turystyczne, np: dla potrzeb turystyki zdrowotnej, socjalnej lub kongresowej).
- W grupie oferentów:
- przedsiębiorstwa turystyczne zajmujące się organizacją oraz pośrednictwem sprzedaży gotowych pakietów turystycznych
- przedsiębiorstwa turystyczne świadczące usługi cząstkowe.
- W grupie podmiotów polityki turystycznej:
- organy polityki centralnej - tworzące ramy funkcjonowania rynku,
- jednostki samorządu terytorialnego - zajmujące się tworzeniem lokalnego i regionalnego produktu turystycznego,
- organizacje i stowarzyszenia branżowe w turystyce,
- samorząd gospodarczy[6].
Tablica 2. Podmioty turystyczne kształtujące podażową stronę rynku
| Sektor bazy noclegowej | Sektor transportowy | Biura podróży | Organizacje w miejscach odwiedzanych | Sektor atrakcji turystycznych |
| Hotele
Motele Pensjonaty Kwatery wiejskie Centra konferencyjne Kempingi stałe Ośrodki żeglarskie |
Linie lotnicze
Linie promowe Kolej Przewoźnicy autobusowi Firmy wynajmu samochodów |
Touroperatorzy
Agencje turystyczne Pośrednicy Organizacje specjalistyczne |
Regionalne organizacje turystyczne
Lokalne organizacje turystyczne Stowarzyszenia Informacja turystyczna |
Podmioty zapewniające turystom dostęp do atrakcji turystycznych takich jak: parki narodowe, rezerwaty przyrody, ogrody botaniczne, ogrody zoologiczne, parki tematyczne, parki rozrywki, muzea i galerie, miejsca historyczne |
Źródło: A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, PWN, Warszawa 2006, s. 71
Ustawa o usługach turystycznych różnicuje sytuacje przedsiębiorców podejmujących świadczenie różnego rodzaju usług turystycznych. Są to przedsiębiorstwa turystyczne zajmujące się organizacją oraz pośrednictwem sprzedaży gotowych pakietów turystycznych. Z tego punktu można wymienić:
- organizatorów turystyki,
- pośredników turystycznych,
- agentów turystycznych,
- innych usługodawców turystycznych[7].
Organizatorem turystyki jest przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną[8]. Organizator turystyki występuje w imieniu własnym jako usługodawca wobec klientów, czyli osób zawierających umowy o świadczenie imprez turystycznych.
Pośrednik turystyczny to przedsiębiorca wykonujący czynności na zlecenie klienta, pośredniczy w zawieraniu umów, zatem działa w interesie klienta, często bezpośrednio w jego imieniu. Nie może być związany umową agencyjną czy działać w interesie drugiej strony np.: organizatora turystyki.
Ustawodawca definiuje agenta turystycznego jako przedsiębiorcę, którego działalność polega na stałym pośredniczeniu zawieraniu umów oświadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki mających zezwolenie kraju lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju.
Do grupy pozostałych usługodawców turystycznych czyli inaczej producentów usług cząstkowych zaliczyć należy hotelarzy, przewoźników, podmioty świadczące usługi rekreacyjne, pilotów wycieczek itd., którzy nie organizują imprez turystycznych i nie pośredniczą na zlecenie klienta w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Do tej grupy zaliczyć można pośredników działających na zlecenie innych przedsiębiorców turystycznych, a nie klientów.
Dwoma najczęściej spotykanymi modelami rynku są konkurencja i monopol. Do przykładów monopolu rynkowego w sektorze turystycznym, aczkolwiek nie jednoznacznym, można zaliczyć[9]:
- Turystykę uzdrowiskową, gdzie znaczna część świadczeń jest zamawiana w podmiotach uzdrowiskowych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a następnie oferowana indywidualnym klientom,
- Przewozy pasażerskie transportem kolejowym, które są raczej formą monopolu faktycznego , gdyż formalnie działalność w tym zakresie dopuszcza w warunkach polskiego rynku konkurencję, która nawet istnieje w pewnych obszarach sieci kolejowej,
- Turystykę łowiecką, której obsługą zajmują się wyspecjalizowane podmioty obsługujące turystów zagranicznych.
W literaturze zwraca się uwagę na szczególny rodzaj struktury rynkowej, jaką jest konkurencja monopolistyczna. Jej funkcjonowanie oparte jest na elementach należących do dwóch przeciwstawnych form rynku - monopolu oraz procesów konkurencji. Podstawowymi kwestiami związanymi z rozwojem konkurencji monopolistycznej jest różnicowanie produktów przez tworzenie produktów o charakterze substytucyjnym w pewnych segmentach rynku[10]. Prawidłowość tego modelu można obserwować na lokalnym lub wysoce wyspecjalizowanym rynku usług turystycznych.
Oligopol dotyczyłby tych subrynków turystycznych, w których decydującą rolę odgrywa kilku potentatów rynkowych, pozostałe podmioty szukają nisz rynkowych lub dostosowują swoją ofertę do warunków wynikających z działalności dominujących usługodawców. Tą strukturę rynkową można przypisać rynkowi organizacji turystyki i pośrednictwa sprzedaży (biurom podróży).
Natomiast niewymienione dotąd obszary rynku turystycznego pozostają w obszarze działań konkurencji, ograniczonej ogólnymi warunkami świadczenia usług określanymi przez podmioty polityki turystycznej a zwłaszcza przepisami o ochronie praw konsumenta. Klienci z reguły mają swobodny wybór świadczeń usługowych podmiotów rynku hotelarskiego, gastronomicznego itd.
Analizując problematykę funkcjonowania rynku usług turystycznych należy zwrócić uwagę na wielosegmentowy charakter tego rynku oraz konieczność rozpatrywania form rynku odrębnie dla poszczególnych segmentów przy uwzględnieniu warunków działania tych rynków w ujęciu lokalnym, regionalnym i ogólnokrajowym czy globalnym. Dla klientów decydującym kryterium wyboru usługodawców są: poziom cen świadczonych usług turystycznych, poziom mierników jakościowych oraz subiektywna ocena relacji między ceną a oferowaną jakością usługi turystycznej[11].
[edytuj] Przypisy
- ↑ D.R. Kamerschen, R.B. McKenzie, C. Nardinelli, Ekonomia, Fundacja Gospodarcza "Solidarność", Gdańsk 1991, s. 4.
- ↑ J. Raciborski, J. Sondel, K. Sondel, H. Zawistowska, Prawo turystyczne, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Zestaw Nowelizujący nr 9, s. A/6.
- ↑ Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych, DZ.U. 2004, nr 223, poz. 2268.
- ↑ A.S. Kornak, Ekonomika turystyki, PWN, Warszawa 1979, s. 190-191.
- ↑ W. Wrzosek, Funkcjonowanie rynku, PWE, Warszawa 2002, s. 13.
- ↑ A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, PWN, Warszawa 2006, s. 70.
- ↑ J. Raciborski, J. Sondel, K. Sondel, K. Zawistowska, Prawo turystyczne, op. cit., s. A/23.
- ↑ Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych, op. cit.
- ↑ A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, op. cit., s. 76.
- ↑ D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch, Ekonomia, t. 1, PWE, Warszawa 1993, s. 268.
- ↑ A. Panasiuk, Ekonomika turystyki, op. cit., s. 76-77.
Autor: Agnieszka Milczanowska, Elżbieta Luberda
