Adam Smith
Z Encyklopedia Zarządzania
Spis treści |
Adam Smith
Szkocki filozof i ekonomista uważany za ojca ekonomii klasycznej. Jego dzieło „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”, opublikowane w 1776 roku było pierwszą systematyczną pracą w dziedzinie ekonomii. Teorie Smitha wykłada się w szkołach wyższych i gorąco dyskutuje na różnych konferencjach także i teraz. Jego osiągnięciom w dziedzinie ekonomii, jak żartobliwie podają historycy, odpowiadają jego nazwisko i imię: Smith znaczy kowal, Adam pierwszy, bowiem jako pierwszy „wykuł” naukę o gospodarowaniu.
Życiorys
Adam Smith urodził się 5 czerwca 1723 roku w małym nadmorskim miasteczku Kirkcaldy, w hrabstwie Fife w Szkocji. Od dnia narodzin Smith wychowywał się tylko u boku swej matki, córki bogatego ziemianina. Ojciec umarł jeszcze przed jego narodzinami. Jako dziecko Smith uczęszczał do miejscowej szkoły klasycznej w Kirkcaldy. Potem do siedemnastego roku życia studiował łacinę, grekę, matematykę i filozofię moralności na Uniwersytecie w Glasgow. Jednym z jego nauczycieli był wówczas filozof Francis Hutcheson. Po zakończeniu nauki na Uniwersytecie Smith rozpoczął dalsze studia w Balliol College w Oxfordzie. W 1794 roku skończył je z tytułem bachelor of arts (licencjat humanistyczny) i powrócił do Kirkcaldy, gdzie dzięki koneksjom i pomocy matki zdobył pracę na Uniwersytecie Edynburskim. Wykładał literaturę angielską, retorykę, filozofię, prawo i ekonomię polityczną. Jako profesor cieszył się wielkim uznaniem studentów i był szanowany przez kolegów. Jesienią 1751 roku w wieku 28 lat Smith został powołany na stanowisko profesora logiki na Uniwersytecie Glasgow. Rok później objął stanowisko profesora filozofii moralnej, przejmując katedrę swego dawnego nauczyciela Francisa Hutchesona. W tym samym czasie nawiązał serdeczną przyjaźń ze szkockim filozofem Dawidem Hume’em. W 1773 roku profesor został członkiem Rogal Society, co było najwyższą nobilitacją, na jaką w owych czasach mógł zasłużyć naukowiec. Już w wieku 36 lat Smith osiągnął wielką sławę.
W 1759 roku opublikował książkę, która natychmiast wywołała sensację. „Teoria uczuć moralnych” wprowadziła Smitha do czołówki angielskich filozofów. W niedługim czasie ekonomista otrzymał propozycję zostania prywatnym nauczycielem Henry’ego Scotta, trzeciego księcia Buzzleuch. Wykształcenie młodego człowieka z wyższych sfer w ówczesnych czasach polegało głównie na odbywaniu długiej podróży po kontynentalnej Europie, w trakcie której nabierało się ogłady. Smith ofertę przyjął i wraz ze swoim podopiecznym wyjechał w 1764 roku do Francji. W trakcie podróży poznał wybitnych myślicieli, między innymi Francisa Quesnaya, ekonomistę i założyciela szkoły fizjokratycznej oraz Woltera, pisarza którego wysoko cenił. Podróż jednak została gwałtownie przerwana z powodu ciężkiej choroby młodszego brata księcia. Po powrocie do kraju Smith osiadł w swoim rodzinnym mieście, aby zebrać wszystkie swoje przemyślenia o dobrobycie narodów w jedno wielkie dzieło. Pracował nad nim dziesięć lat. Efektem tej pracy było pięć tomów o łącznie objętości ponad tysiąca stron zatytułowanych „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”. Książka ukazała się 9 marca 1776 roku i doniosła ogromny sukces. Pierwsze wydanie wyprzedano w ciągu pól roku. Za życia Smitha książkę przetłumaczono na pięć języków: duński, francuski, niemiecki, włoski i hiszpański. Dwa lata po publikacji swojego najważniejszego dzieła, Smith przeniósł się do Edynburga, gdzie rozpoczął pracę jako rewizor celny. W grudniu 1787 roku został wybrany na stanowisko rektora Uniwersytetu Glasgow. Zmarł 17 lipca 1790 roku w wieku 67 lat. Pochowano go na przykościelnym cmentarzu w Canongate pod skromnym nagrobkiem. Wyryty na nim napis głosi: „Tu leży Adam Smith, autor Bogactwa Narodów”.
Najważniejsze poglądy
- Sprawne funkcjonowanie społeczeństwa zapewnia mechanizm rynkowy - rząd nie powinien ingerować w procesy gospodarcze, ponieważ „niewidzialna ręka” rynku dokonuje optymalnej alokacji zasobów do poszczególnych dziedzin wytwarzania;
- Rynek jest mechanizmem samoregulującym ceny, ilości dóbr i usług oraz dochody, mechanizmem scalającym społeczeństwo, a zarazem własnym strażnikiem;
- Największe niebezpieczeństwo systemu tkwi w porozumieniach monopolistycznych;
- Motorem działania jednostek jest interes własny, regulatorem sprzecznych interesów zaś konkurencja - poprzez wzajemne oddziaływanie te egoistyczne motywy przekształcają się w harmonię interesów całego społeczeństwa;
- Źródłem wszelkiego bogactwa jest praca ludzka;
- Nie każda praca tworzy bogactwo - powstaje ono tylko w wyniku pracy produkcyjnej, czyli tej, która stwarza materialne środki zaspokojenia potrzeb ludzi w społeczeństwie;
- Środkiem wzrostu produktywności jest podział pracy – każdy powinien wykonywać tę czynność, którą najlepiej opanował (przykład fabryki szpilek);
- Smith był zwolennikiem likwidacji ceł oraz wolnego handlu pomiędzy krajami.
Główne dzieła
- Teoria uczuć moralnych - 1759;
- Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów - 1776.
Bibliografia
- R. Lüchinger, 12 ikon ekonomii: od Smitha do Stiglitza, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2007, s. 26-37
- R. L. Heilbroner, Wielcy ekonomiści: czasy – życie – idee, Państwowe Wydawnictwo ekonomiczne, Warszawa 1993, s.37-65
- M. Bochenek, Szkice o ekonomii i ekonomistach, Wydawnictwo MADO, Toruń 2004, s. 11; 207-208
- J. Bremond, M. M. Salort, Leksykon wybitnych ekonomistów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s.174-176
Autor: Laura Oramus
